Вконтакте facebook facebook Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
» » Олатайым аманаты
Олатайым аманаты Бөйөк Ватан һуғышында еңеүселәр араһында олатайым Әхмәҙулла Хәйрулла улы Ниғмәтуллин да бар. Ул 148-се уҡсылар дивизияһының 654-се полкында рядовой булған.

Олатайым 1904 йылда Күгәрсен районының Юлдыбай ауылында ишле ғаиләлә алтынсы бала булып донъяға килгән. Улар бик етеш йәшәгән, күпләп йылҡы, һарыҡ-кәзә аҫраған. Мал күп булғас, май аҙағынан октябргә тиклем йәйләүгә сыҡҡандар.
Юлдыбай ауылы хозур тәбиғәт ҡоса­ғында урынлашҡан — тирә-яғын ҡалын урманлы тауҙар уратып алған. Эргәнән генә Тасы һәм Оло Эйек йылғалары аға. Ете километр алыҫлыҡта данлыҡлы Мораҙым тарлауығы урынлашҡан. Ошондай матур тәбиғәтле урында Әхмәҙулла олатайым ғәйрәтле башҡорт ир-уҙаманы булып үҫә. Тәүге белемде урындағы мәҙрәсәлә ала. Уға 10 йәш тулғанда Бе­ренсе донъя һуғышы башлана. Аға­ла­ры Сәғиҙулла менән Ғәлиулла ошо ҡыйралышта була, һуңғараҡ Граждандар һуғышында ла ҡатнашалар. Ола­тайыма ирекһеҙҙән ошо шау-шыулы ваҡиғалар­ҙың уртаһында ҡайнарға тура килә. 1919 йылдың йәйендә Ырымбур казактары атаманы генерал-лейтенант А.И. Дутов етәкселегендәге аҡтар ғәскәре олата­йымдарҙың мал-тыуарын, аҙыҡ-түлеген тартып ала. Ылауҙарҙы оҙатып барыу өсөн 15 йәшлек Әхмәҙулланы ла үҙҙәре менән бергә алып китәләр. Аҡтар, ҡыҙыл­дарҙың эҙәрләүенән ҡасып, көньяҡҡа — Ҡа­ҙағстан далаларына — юллана. Шулай итеп Әхмәҙулла ла ҡаҙаҡ еренә барып сыға.
Бында уға аҡтарҙан ҡотолорға мөмкин­лек табыла. Һөжүм иткән Ҡыҙыл Армия частарында ағаһы Ғәлиулланың да булғаны асыҡлана. Ул Әхмәҙуллаға ат, кейем, юлға аҙыҡ-түлек биреп, өйөнә ҡайтарып ебәрә. Ләкин юлда ҡаҙаҡтар һөжүм итеп, малайҙың бөтөн әйберен тартып ала. Ас-яланғас, хәлһеҙ Әхмә­ҙулла бер нисә көндән һуң ғына өйөнә ҡайтып йығыла.
Совет власы урынлаштырылғас, Юл­ды­байҙың тирә-яғындағы 10 ауылды берләштереп, ауыл Советы ойошторола. 1924 йылда Ғәлиулла, Граждандар һуғы­шына тиклем Ырымбур ҡалаһындағы “Хөсәйениә” мәҙрәсәһендә белем алған кеше булараҡ, тыуған төйәгендә мәктәпкә нигеҙ һалып, тәүге уҡытыусы була. Һуң­ғараҡ Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашып, имен-һау әйләнеп ҡайта. Ҡатыны Нәғимә менән өс ул һәм өс ҡыҙ тәрбиәләп үҫтерәләр. Уларҙың Сәйфулла исемле улдары полковник дәрәжәһенә күтәрелә. Сәғүрә иһә Мораҡ педагогия училищеһын тамамлағандан һуң Ғафури районының Юлыҡ мәктәбенә эшкә ебәрелә. Ошонда Ҡауарҙы егете Әхмәр Ҡолманов менән танышып, тормош ҡоралар.
1924 йылда 20 йәшлек Әхмәҙулла (ҡарт олатайым), 17 йәшлек Байрамбикә (ҡарт өләсәйем) менән ғаилә ҡора. Тормош үҙ ағышы менән бара. Уларҙың бер-бер арт­лы балалары тыуа. Колхозлашыу осоронда ҡатмарлыҡтар ҙа кисерәләр — уларға “ку­лак” мөһөрө таға яҙалар. Бәхетенә күрә, күрше утарҙа йәшәгән ҡыҙыл партизан, ауыл Советы башҡарма комитеты ағзаһы Федор Шлендин тигән кеше ярҙамға килә. Ул комиссия ағзала­рына был ғаиләнең үҙ тырышлығы менән етеш йәшәүен һәм бөтә байлығын колхозға бирергә әҙер булыуын аңлата.
Бөйөк Ватан һуғышы башланыр алдынан Әхмәҙулла олатай ҡаты операция кисергән була. Шул сәбәпле уны фронтҡа алмай торалар. Ауыл Советы рәйесе итеп һайлап, бронь менән ҡалдыралар. Тылдағылар “Барыһы ла фронт өсөн!”, “Барыһы ла Еңеү өсөн!” тигән лозунгтар аҫтында эшләй, һәр ғаилә дәүләткә ит, һөт, йомортҡа, тире, мал тапшырырға тейеш була. Ошо эштәрҙе ойоштороуҙың күп ауырлығы ауыл Советы рәйесенә — олатайым — иңенә төшә.
1943 йылдың февралендә ул үҙе теләп фронтҡа китә, Курск дуғаһына эләгә. “Беҙ алғы һыҙыҡта. Немецтар менән румындар 500 метр ғына алыҫлыҡта. Кисә төндә ике немецты “ҡулға төшөрөп”, штабҡа алып килдек. Ҙур, аяуһыҙ алыш көтөлә. Әгәр һәләк булып, ҡайта алмаһам, тип аманатымды еткерәм: уҡығыҙ, һәйбәт кешеләр булып үҫегеҙ”, — олатайымдың балаларына төбәп яҙылған бер хатындa ошондай юлдар бар.
1943 йылдың 5 июлендә Бөйөк Ватан һуғышының иң ҡаты — Курск — Орел алышы — башлана. Унда ике яҡтан да ике миллиондан ашыу һалдат һәм офицер ҡатнаша, меңәрләгән танк, самолет, орудие йәлеп ителә. Ошо яуҙың бере­һендә ҡарт олатайым Әхмәҙулла ла 39 йәшендә генә батырҙарса һәләк була, Курск өлкәһендәге Кесе Архангел ра­йонының Тросна ауылы эргәһендәге туған­дар ҡәберлегендә ерләнә. Уның кеүек һуғышҡа киткән 85 ауылдашының 54-е яу яланында һәләк була. Ҡарт өләсәйем иһә алты балаһы менән 35 йәшендә генә тол ҡала. Ул саҡта олатайым Рифҡәт йәш ярымлыҡ ҡына була.
Ҡарт өләсәйем иртә етем ҡалған бала­ларын аяҡҡа баҫтырыу өсөн көндө төнгә ялғап тир түгә. Мораҙына ирешә ул – ул-ҡыҙҙарын лайыҡлы кешеләр итеп тәрбиә­ләп үҫтерә, белем бирә. Әммә һаулығы ныҡ ҡаҡшай — 69 йәшендә вафат була. Бөгөн уның өлкән ҡыҙҙарына — 90, 87, 82 йәш. Ә олатайым Рифҡәткә 71 йәш тулды. Ул Ҡара диңгеҙ флотында хеҙмәт итеп ҡайта, БДУ-ның тарих факультетын тамамлай, Ҡауарҙы мәктәбе директоры урынбаҫары, алты йыл ВЛКСМ-дың Ғафури район комитетының беренсе секретары, 12 йыл КПСС-тың район комитеты секретары, 18 йыл Красноусол балалар шифаханаһында белем усағы етәксеһе булып эшләп, хаҡлы ялға туҡтай. Ул — Башҡортостандың атҡа­ҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, мәғариф алдынғыһы.
Байрамбикә менән Әхмәҙулла Ниғмә­туллиндарҙың нәҫел ебе дауам итә. Уларҙың алты балаһынан тыуған ейән-ейәнсәрҙәре 28-гә етә. Шулар араһында ҡәҙерле әсәйем Әминә лә бар. Ә бүлә-бүләсәрҙәре 40-тан ашыу булһа, тыуа-тыуасарҙары — 22. Ҡарт олатайым бөгөнгө яҡты тормош өсөн көрәшеп яуҙа һәләк булған. Уларҙың быуынын оноторға хаҡыбыҙ юҡ.

Зөлфиә БАЙМӨХӘМӘТОВА,
БДУ-ның I курс студенты.




Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ

В ОдноклассникахВконтакте

Комментарий өҫтәргә






Изгелек күрһәт тә бушлай киноға, бассейнға, музейға бар

Изгелек күрһәт тә бушлай киноға, бассейнға, музейға бар 01.04.2019 // Йәмғиәт

Һуңғы ваҡытта ирекмәндәр хәрәкәте беҙҙең тормошобоҙҙа һиҙелерлек урын биләй....

Тотош уҡырға 1 231

Һыу инергә ваҡыт етте...

Һыу инергә ваҡыт етте... 01.04.2019 // Йәмғиәт

6 апрелдә Өфө ҡалаһындағы Үҙәк баҙар янындағы Һалдат күленә килһәгеҙ, үкенмәҫһегеҙ. Унда тәүлек...

Тотош уҡырға 969

Мөхәббәт менән бәхет гел бергә

Мөхәббәт менән бәхет гел бергә 31.03.2019 // Йәмғиәт

– Мөхәббәт ҡайҙа юғала? – тип һораған атаһынан бәләкәй Бәхет. – Үлә. Кешеләр булғанды ҡәҙерләмәй,...

Тотош уҡырға 1 154

"Ҡайһылай оятҡа ҡалдым..."

"Ҡайһылай оятҡа ҡалдым..." 31.03.2019 // Йәмғиәт

Асыу, ярһыу кешенең бөтөн тәнен, күңелен ялмап алыусан. Шуға әҙәм балаһының бындай осраҡта...

Тотош уҡырға 1 265

Ризыҡ менән бергә өмөт-ышаныс өләшеп

Ризыҡ менән бергә өмөт-ышаныс өләшеп 31.03.2019 // Йәмғиәт

Ирекмәндәр Сибайҙа өс айҙан ашыу инде “Йәшәү ризығы” тип аталған мәрхәмәтлек акцияһы үткәрә: ауыр...

Тотош уҡырға 1 083

"Аҙыҡтың өлөшөн генә һалыр инем..."

"Аҙыҡтың өлөшөн генә һалыр инем..." 31.03.2019 // Йәмғиәт

Имам-хатип мәсеткә вәғәз һөйләргә килһә, унда бер генә кеше – йәш көтөүсе – ултыра, ти....

Тотош уҡырға 1 271

135 мең граждан саҡырыла

135 мең граждан саҡырыла 31.03.2019 // Йәмғиәт

Рәсәй Президенты хәрби хеҙмәткә яҙғы саҡырылыш тураһында указға ҡул ҡуйҙы. Ул кисә, 30 мартта,...

Тотош уҡырға 1 059

Йоҡларға ҡурҡам...

Йоҡларға ҡурҡам... 30.03.2019 // Йәмғиәт

Баҡыйлыҡҡа күскәненә тиҫтә йылға яҡын ваҡыт уҙһа ла, әсәйем һуңғы арала төшөмә йыш инә башланы....

Тотош уҡырға 1 345

Йәкшәмбелә ғаилә менән ҡайҙа барырға була?

Йәкшәмбелә ғаилә менән ҡайҙа барырға була? 29.03.2019 // Йәмғиәт

Ҡул эштәре менән булыу, аш-һыу бешереү, бейеү, һүрәт төшөрөү, спорт уйындары... Ә һеҙҙең ғаиләнең...

Тотош уҡырға 369

"Мин Хәйбулланан!" тип ғорурланыр йәштәр ҙә

"Мин Хәйбулланан!" тип ғорурланыр йәштәр ҙә 29.03.2019 // Йәмғиәт

Башҡортостандың 100 йыллығына арналған саралар дауам итә. Бөгөн, мәҫәлән, Хәйбулла районы үҙәге...

Тотош уҡырға 307

Сарыҡ нисек тегелә?

Сарыҡ нисек тегелә? 29.03.2019 // Йәмғиәт

Учалы тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейында башҡорттоң традицион аяҡ кейеме – сарыҡ тегеү буйынса...

Тотош уҡырға 316

15 апрелдә башлана

15 апрелдә башлана 29.03.2019 // Йәмғиәт

Учалы районы хакимиәтендә подъездарҙы төҙөкләндереү буйынса республика программаһының тормошҡа...

Тотош уҡырға 262