Бер нәмәнән дә ҡурҡмаған таяҡса хаҡында.

Билдәле булыуынса, туберкулез социаль сирҙәрҙән иҫәпләнә, кешенең йәшәү мөхитенә, тормош сифатына туранан-тура бәйле. Шулай ҙа... Кох таяҡсаһы тыуҙырған алама сир социаль баҫҡыстың түбән кимәлендә торғандарға ғына түгел, ә һәр кешегә лә йоғоуы ихтимал.

Көндәлек тетрәнеүҙәр, тын­ғы­һыҙ тормош, насар туҡланыу, ала­ма ғәҙәттәр кеше организмын ҡаҡшата, ул төрлө инфекция­лар­ға ҡаршы көрәшеү көсөн юғалта. Ошо саҡта туберкулез кеүек зәһәр ауырыуҙы йоҡторорға мөм­кин. Бының өсөн әллә ҡайҙа йөрөү кәрәкмәй: сирҙең үбешкән­дәге кеүек, китап уҡығанда ла күсеүе ихтимал. Урам туҙанында туберкулез бактериялары өс ай самаһы һаҡлана, шул тиклем үк ваҡыт – китап биттәрендә. Ә һыу­ҙа Кох таяҡсаһы тағы ла оҙағыраҡ “йәшәй”. Ул һыуыҡҡа, еүеш мөхиткә, йылыға бирешмәй, туранан-тура төшкән ҡояш нурҙары ла уны зарарһыҙландырмай, хатта хлорлы, дезинфекциялаған матдәләрҙән дә ҡурҡмай.

Туберкулез микробактерияһы, кеше организмына эләккәндән һуң, оҙаҡ ваҡыт “йоҡлауы” ихтимал. Шулай уҡ инфекциялы һәр кеше ауырып та китмәй. Статистика быны яҡшы күрһәтә: инфекциялы 100 кешенең бишәүһе генә сирләй. Ҡалғандарҙы иһә Кох таяҡсаһы борсомай, иммун системаһы хәлде “контролдә тота”. Әммә организмдың һаҡлау көсө саҡ ҡына түбәнәйеү менән сирҙең көсәйеп китеүе ихтимал.

Үткән быуаттарҙа “сихут” тип аталған был сир, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, дауаланмаған. Хәҙер иһә бик тә һөҙөмтәле заман препараттары бар, әммә алама вирус та көслө, бирешергә самаһы юҡ: дарыуҙарға ҡаршы тотороҡлолоҡ булдыра.

Инфекция таралыуҙың төп юлы – туберкулез менән сирләгән кеше. Ул йүткергәндә, сөскөр­гәндә, һөйләшкәндә ваҡ ҡына төкөрөк тамсылары бүлеп сығара, улар 1,5 метр радиуста тарала. Туберкулез менән сирләгән бер кеше йыл дауамында 15-тән 50-гә тиклем кешегә алама сирен йоҡтороуы ихтимал. Балалар һаны иһә 100-гә етеүе бар.

Туберкулез, ҡалыплашҡан фекер буйынса, үпкәне генә зарарламай, ә бөтә ағзаларҙы ла ялмап алыуы бар. Ул һөйәктәрҙе, күҙҙәрҙе, тирене, бөйөрҙө, нервы системаһын аямай. Шулай ҙа иң “йомшаҡ” урын – үпкә, шуға ла ул тиҙ бирешә.

Иҫегеҙҙә тотоғоҙ: флюорография юҡҡа ғына яһалмай, иң тәүҙә ул пациентҡа кәрәк. Башҡа ауы­рыуҙарҙы кеүек үк, туберкулезды башланған стадияла еңеү еңе­лерәк. Унан тыш, ошо тикшереү һөҙөмтәһендә был ауырыуҙы ғына түгел, яман шеш, фиброз, елһенеү, инфильтрат, организмға эләккән сит предметтарҙы ла асыҡларға мөмкин.

Флюорографияны йылына бер тапҡыр үтеү фарыз. Уның зарары тураһындағы хәбәрҙәр, ҡыҙға­нысҡа ҡаршы, бик арттырылған. Аппараттың нурланыу дозаһы бәләкәй, ул ғалимдар тарафынан тикшерелгән һәм һаулыҡ өсөн зыян­һыҙ икәнлеге күптән иҫбат­ланған. Хатта ҡабат-ҡабат үткә­релгән тикшереүҙәр ҙә пациентҡа зарар килтермәйәсәк. Әйтергә кәрәк, самолетта йыш осоусылар, мәҫәлән, күпкә ҙурыраҡ нурланыу дозаһын ала.

Туберкулезды иҫкәртергә мөмкин. Бының өсөн спорт һәм физкультура менән дуҫ булығыҙ, сыныҡтырыу процедураларын яһағыҙ, көн тәртибен һаҡлағыҙ, яҡшы туҡланығыҙ, шәхси гигиена шарттарын үтәгеҙ, насар ғәҙәттәрҙән арынығыҙ. Иҫегеҙҙә тотоғоҙ: туберкулезды тулыһынса дауаларға мөмкин, әммә уны булдырмау өсөн дә тырышырға кәрәк.