Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙа республиканың аҙыҡ-түлек баҙарына мониторинг үткәреү буйынса эш төркөмөнөң сираттағы ултырышы үткәрелде. Мәктәптә туҡланыу кәңәшмәлә тикшерелгән төп мәсьәлә булды.

Ултырышты асып, Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, эш төркөмө етәксеһе Елена Родина, республика мәктәптәрендә туҡланыуҙы ойоштороу мәсьәләләре буйынса фекер алышыу осраҡлы түгел, тип билдәләне. Быға ата-әсәләрҙең республика парламентына күпләп мөрәжәғәт итеүе йоғонто яһаны. Һөҙөмтәлә депутаттар район һәм ҡала мәктәптәрендә булды, рейдтар үткәрҙе, министрлыҡтар һәм ведомстволарҙың аңлатмаһын тыңланы, ошо өлкәләге хәлгә анализ яһаны.
Мәктәптәге иртәнге һәм төшкө аштың сифаты түбән. Туҡланыу рационы йыш ҡына раҫланған күрһәткестәргә тура килмәй. Меню баланың биологик яҡтан ҡиммәтле матдәләргә физиологик ихтыяжына ҡарап түгел, ә аҙыҡ-түлектең хаҡынан сығып төҙөлә. Шулай уҡ порциялар күләмен кәметеү, туҡлыҡлылыҡ кимәленең билдәләнгән нормаға тап килмәүе күҙәтелә.
Парламент төркөмө ағзалары шулай уҡ шәмбе көндәрендә уҡыусыларҙы ашатыуҙы ойоштороу мәсьәләһен ҡараны. Шәмбе балалар ғәҙәти көндәгесә уҡый икән, ниңә улар ас йөрөргә тейеш?
Мәктәп ашханалары һәм буфеттарының насар матди-техник хәле, сифатһыҙ туҡландырыу иң киҫкен мәсьәләләр булып ҡала. Тикшереү барышында йыш ҡына һауыт-һабаны йыуыу шарттарын, аҙыҡ-түлекте эшкәртеү, һаҡлау технологияһын боҙоу осраҡтары асыҡлана.
Әле мәктәптә туҡланыу 381 963 уҡыусы (90 %) өсөн ойошторолған. Ләкин бында буфеттар ҙа иҫәпкә алынған.
Ә буфеттар, депутат Венера Шәрәфетдинова билдәләүенсә, бала һаулығына зыян килтерә. Уҡыусылар һатып алынған чипсы, тәм-том, газлы эсемлектәр менән туҡлана. Уларҙы файҙалы ризыҡ тип әйтеп булмай. Был йәһәттән ата-әсәләрҙең контроле бик мөһим тигән фекерҙә депутаттар.
Тулы ҡиммәтле туҡланыуға килгәндә, уның 60 – 70 проценты ғына ҡайнар ашҡа, ҡалғаны буфеттарға тура килә.
Эш төркөмө ағзалары Шишмә районы мәктәптәрендә туҡланыуҙы ойоштороу тәжрибәһен тикшерҙе. Район хакимиәте башлығы урынбаҫары Илдар Әсәҙуллин һөйләүенсә, мәктәп, балалар баҡсаһы етәкселегенә был эште тормошҡа ашырыу йәһәтенән ныҡлы талап ҡуйылған. Мәктәптә туҡланыу комбинаты райондағы мәғариф учреждениеларын сифатлы төшкө аш менән тәьмин итә.
Әле комбинат 58 учреждениены хеҙмәтләндерә, шуларҙың 22-һе — мәктәпкәсә белем биреү ойошмаһы. Иртәнге аштың уртаса хаҡы 10-15 һум тәшкил итә, шуның 3 һумы район бюджетынан бүленә. Ата-әсәләр айына 150-250 һум түләй. Мәктәп яны участкаларында ла йәшелсә, картуф үҫтерелә. Комбинат аҙыҡ-түлекте һатып ала, учреждениеларға тарата, көндәлек меню төҙөй, уға анализ яһай, бухгалтерлыҡ документтарын эшкәртә.
Илдар Әсәҙуллин әйтеүенсә, туҡланыу комбинаты ойошторолоу менән мәктәп, балалар баҡсалары етәкселеге артыҡ эштән арынды, был бурысты аҙыҡ-түлек сәнәғәте белгестәренә тапшырҙы. Әйткәндәй, ашнаҡсылар бында аҙыҡ-түлек әҙерләү менән генә шөғөлләнә, уның хаҡын, туҡлыҡлылығын комбинат белгестәре иҫәпләй.
— Хәҙер беҙҙә мәктәп директорҙары, балалар баҡсаһы мөдирҙәре үҙҙәренең төп эше — уҡытыу һәм тәрбиә менән генә шөғөлләнә. Ә туҡланыуҙы комбинат тәьмин итә. Был бик уңайлы, — тине Илдар Әсәҙуллин.
Шулай ҙа мәктәп директорҙары балаларҙы туҡландырыуға ҡағылған мәсьәләләрҙе күҙәтергә, был өлкәлә ҡәтғи контроль булдырырға тейеш, тигән фекер белдерелде ултырышта.
Өфөлә республиканың башҡа район һәм ҡалалары менән сағыштырғанда был эш ярайһы уҡ яҡшы ойошторолған. Баш ҡала хакимиәте башлығы урынбаҫары Марат Ғәлиуллин әйтеүенсә, һуңғы йылдарҙа ҡалаға федераль ҡаҙнанан аҡса йәлеп ителде һәм уға сауҙа-технологик ҡорамалдар һатып алынды, мәктәп ашханалары төҙөкләндерелде. Дөйөм алғанда, 130 миллион һум самаһы аҡса тотонолдо. “Мәктәп һөтө” программаһын тормошҡа ашырыу ҙа ыңғай йоғонто яһаны. Һөҙөмтәлә ҡалала балаларҙың һаулығы һиҙелерлек яҡшырҙы, ашҡаҙан-эсәк ауырыуҙары кәмене.
Шул уҡ ваҡытта финанслауҙың етмәүе төп проблема булып ҡала, тигән уртаҡ фекергә килде ултырышта ҡатнашыусылар. Әле республикала иртәнге һәм төшкө аштың уртаса хаҡы ауылда 6 – 50 һум, ҡалала 38 – 60 һум тәшкил итә. Райондарҙа был күрһәткес төрлөсә. Мәҫәлән, Благовар, Йәрмәкәй, Яңауыл райондарында иртәнге аштың хаҡы 6 һум булһа, Бәләбәй, Белорет, Мәләүез райондарында, Ағиҙел, Октябрьский, Өфө ҡалаларында — 20 – 50 һум. Ауылда төшкө аштың уртаса хаҡы — 15, ҡалала — 55 һум.
Был аҡса ата-әсә иғәнәһенән, республика ҡаҙнаһынан, шул иҫәптән компенсация түләүҙәренән алына. Муниципаль берәмектәр үҙ бюджетынан туҡланыу хаҡын арзанайтыу йәһәтенән көнөнә уртаса 2 – 6 һум бүлһә лә, аҡса етмәй. Депутаттарҙың фекеренсә, мәктәптә тулы ҡиммәтле төшкө аш менән тәьмин итеү өсөн компенсация күләмен арттырырға кәрәк. Ошо мәсьәләләрҙе хәл итеү йәһәтенән дәүләт власы органдары, ата-әсәләр һәм муниципалитеттарҙың әҙерлек дәрәжәһе ниндәй?
Фекер алышыуға йомғаҡ яһап, Елена Родина, өс айлыҡ мониторинг һөҙөмтәһенә нигеҙләнеп, эш төркөмө Башҡортостан Президентына мәктәптә туҡланыу системаһын камиллаштырыу буйынса республика программаһын әҙерләүгә ҡағылышлы тәҡдим индерергә ниәтләй, тип билдәләне.