Франция парламенты депутаттарының Мәскәүгә һәм Ҡырымға килеп ҡайтыуы, АҠШ менән Куба араһында дипломатик мөнәсәбәттәрҙең яйлана төшөүе, Төркиәнең Сүриәгә ҡаршы һауанан һөжүм итә башлауы һуңғы осорҙоң мөһим ваҡиғалары рәтендә торҙо.

Ҡырым юлы ҡырын түгел

23 июлдә Мәскәүгә Франция парламенты депутаты Тьерри Мариани етәкселегендәге делегация килде. Башта улар Дәүләт Думаһы эшмәкәрлеге менән танышты, парламент спикеры Сергей Нарышкин менән фекер алышты. Һуңынан Ҡырымға юлланды. Ял итергә түгел, әлбиттә.
Билдәле булыуынса, былтыр яҙ Ҡырымда референдум үтте, ярымутрау илебеҙ составына ҡушылғандан һуң Көнбайыш Европа илдәрендә ҙур шау-шыу тыуҙы. Рәсәйҙе Ҡырымды баҫып алыуҙа ғәйепләп, санкция иғлан иттеләр, һәм ул әле лә ғәмәлдә. Европа сәйәсмәндәре ситтән тороп ҡына илебеҙ тураһында насар фекер тыуҙыра ине. Ниһайәт, уларҙың бер нисәүһе булһа ла Ҡырымдағы хәлде үҙ күҙҙәре менән күрергә йөрьәт итте. Ун кешенән торған Франция делегацияһының Ҡырымға аяҡ баҫыуын Украинала ҙур ризаһыҙлыҡ менән ҡаршы алдылар. Йәнәһе лә, Ҡырым – уларҙың биләмәһе, һәм Франция депутаттары рөхсәтһеҙ ингән. Шул сәбәпле улар Париждан рәсми аңлатма таптырып булашты. Әммә Париж депутаттарҙың сәфәре хаҡында әлегә бер нәмә лә өндәшмәй. Ә Тьерри Мариани, Ҡырымдан ҡайтышлай Мәскәүҙә Дәүләт Думаһында матбуғат конференцияһында сығыш яһап, Европа сәйәсмәндәренең иҫкесә сәйәсәт алып барыуҙарын тәнҡитләне, Ҡырымды блока­далауҙы туҡтатырға саҡырҙы. “Унда иғтибарға алырлыҡ бер нәмә лә юҡ, барыһы ла һәйбәт”, — тине ул. Ҡырымда Франция парламенты депутаттары урындағы халыҡ менән осрашып һөйләште, бындағы тормош менән танышты. Севастополь ҡалаһында ла булдылар.
Әйтергә кәрәк, Ҡырым илебеҙ составына ҡушылғандан һуң ошондай ҙур сит ил деле­гацияһының Рәсәй еренә тәүгә аяҡ баҫыуы булды. Франция депутаттары Ҡырымдағы хәлде үҙ күҙҙәре менән күргәс, ярымутрауҙың Рәсәйгә законлы ҡушылыуын билдәләне. Улар ҡайтып, күргән-кисергәндәрен үҙ илдәрендә лә, Европа парламентында ла һөйләйәсәк. Тик бына Украинала ғына быны һөйләй алмаясаҡтар, сөнки Юғары Рада Ҡырымға килеп ҡайтҡан Франция депутаттарын үҙ иленә инеүҙе тыйҙы. Шулай итеп, Европаға ынтылған, Европаса йәшәргә уҡталған Украина үҙҙәрендәге демократияның Европаса түгеллеген иҫбатланы.
Шуныһын да билдәләп үтергә кәрәк: Франция парламенты депутаттарының Ҡырымға килеп ҡайтыу башланғысы үҙ теләктәре һәм иректәре менән атҡарылған. Был һис кенә лә рәсми Париждың Ҡырымға булған мөнәсәбәтен күр­һәт­мәй. Шул уҡ ваҡытта килеп ҡайтҡан депутат­тарҙың киләсәктә рәсми даирәләргә лә баҫым яһауы бар. Улар артынса Ҡырымға Францияның элекке президенты Никола Саркози килеүе лә ихтимал, тиҙәр. Сөнки Тьерри Мариани – Никола Саркозиҙың фирҡәҙәше. Улар “Республикалылар” партияһында тора. Никола Саркозиҙың бөгөнгө президент Франсуа Олланд алып барған сәйә­сәтте хупламауы ла быға сәбәпсе булыуы ихтимал. Етмәһә, әле Франция фермерҙары, илебеҙгә ҡарата иғлан ителгән санкцияларҙы бөтөрөүҙе талап итеп, урам сыуалыштарына сыҡты. Улар, Париж урамдарына мал тиҙәге түгеп, юлды бикләгән һәм ошондай ысул менән булһа ла санкцияларға ҡаршы икәнлеген белгертә.
Европа союзы санкцияларына яуап итеп, илебеҙ Европа союзы илдәренән, АҠШ, Канада, Норвегия, Австралия кеүек илдәрҙән аҙыҡ-түлек индереүҙе тыйғайны. Ошо сәбәпле Европа фермерҙары үҙҙәре етештергән продукцияһын ҡайҙа ҡуйырға белмәй. Улар рәсми властарҙан санкцияларҙы бөтөрөүҙе талап итә. Хәҙер Ҡы­рымға килеп ҡайтҡан депутаттар ҙа үҙ фекерҙәрен асыҡтан-асыҡ белдерә башлаһа, хәлдең илебеҙ файҙаһына үҙгәреүе ихтимал. Ни тиһәң дә, иғлан иткән санкциянан үҙҙәре күберәк зыян күргәнлеген аңлай башланылар булһа кәрәк.

Көсөргәнешлек арта

Төркиә полицияһы киң масштаблы махсус операция башланы – ул терроризмға ҡаршы йүнәлтелгән. Ҡоро ер хәрби операцияһынан тыш Төркиә Сүриәне һауанан утҡа тота башланы. Билдәле булыуынса, Сүриәнең Төркиә менән сиктәш райондарында “Ислам дәүләте” боевик­тарының базалары урынлашҡан. Төркиә был боевиктарҙың күпләп үҙ иленә үтеп инеүенән шөрләй. Шул уҡ ваҡытта Төркиә президенты Тайып Эрдоганды “Ислам дәүләте” боевиктары менән йәшертен бәйләнеш тота икән, тигән хәбәрҙәр ҙә йөрөй. Ул боевиктар ҡулы менән үҙенең ике дошманын – курдтарҙы һәм Сүриә президенты Бәшәр Әсәдте төп башына ултыртырға ниәтләнә.
Бәшәр Әсәд иһә, үҙ армияһын тулыландырыу маҡсатында, хеҙмәттән ситләшеүселәр өсөн амнистия иғлан иткән һәм Сүриәләгеләр өсөн — 30, сит илдәргә сығып китеүселәргә 60 көн ваҡыт биргән. “Дезертирҙар” ошо арауыҡта власть вәкилдәренә килеп баш һалырға тейеш.
Төркиә полицияһының киң масштаблы операция башлауы 21 июлдә булып үткән терактҡа бәйле. Теракт һөҙөмтәһендә 30 кешенең ғүмере ҡыйылды. Төркиәлә һуңғы тиҫтә йылдағы иң ҙур теракт был. Ошоноң менән бәйле Төркиә үҙ биләмәһендәге АҠШ-тың хәрби базаларына Сүриәне һауанан утҡа тотоуҙы рөхсәт итте. Быға тиклем АҠШ Төркиә биләмәһендәге хәрби базаларын техника ремонтлау һәм разведка өсөн генә файҙалана ине. “Ислам дәүләте” боевиктарына ҡаршы көрәште көсәйтеү өсөн Төркиә башҡа мөмкинлектәр ҙә эҙләй.