Украинаның Донбасс һәм Луганск өлкәләрендә граждандар һуғышы бара. Әлегә ике яҡ та бирешергә теләмәй. Был өлкәләр президент һайлауҙа ҡатнашмаҫҡа иҫәп тота. АҠШ һәм Европа союзы илдәре иһә Украиналағы хәл-ваҡиға өсөн Рәсәйҙе ғәйепләүен дауам итә. Ошондай шарттарҙа илебеҙ Президенты Владимир Путин Ҡытай менән хеҙмәттәшлекте нығытыу мөһим тип иҫәпләй.
Ике араны элек-электән дуҫтарса мөнәсәбәт бәйләй. Быны тауар әйләнеше күләме лә иҫбатлай. Былтыр ул, мәҫәлән, 88 миллиард доллар самаһы тәшкил итте. Киләсәктә был сумманы 100 миллиард долларға еткереү күҙаллана. Мәғлүм булыуынса, Ҡытай иҡтисады йылдам алға бара, ләкин был ил энергия ресурстарына ҡытлыҡ кисерә.
Эске тулайым продукт үҫеше буйынса Ҡытайҙың өс йылдан, АҠШ-ты уҙып китеп, беренсе урынға сығыуы ихтимал. Шул уҡ ваҡытта ҡайһы бер аналитиктар был хәл 2015 йылда уҡ булыр тигән фекерҙә. 2040 йылда иһә бөтә донъя буйынса эске тулайым продукт үҫешенең 28 проценты Ҡытай өлөшөнә тура килер тип күҙаллана. Ә АҠШ менән ЕС илдәренеке бергә 14 проценттан артмаясаҡ (Рәсәйҙеке ни бары ике процент булыр тип көтөлә).
Путиндың Ҡытайға эш сәфәре алдынан Тымыҡ океанда Рәсәй-Ҡытай хәрби күнекмәләре башланды. АҠШ менән НАТО илебеҙгә яҫҡынған бер мәлдә, был да бик урынлы — ҡеүәтте, мөмкинлекте күрһәтеп алырға кәрәк! Яңыраҡ Ҡоро Ер ғәскәрҙәренең хәрби күнекмәләре уҙғарылғайны, әле килеп Тымыҡ океан флотыныҡы башланыуы юҡтан түгел. Оборонаға иғтибарҙы арттырыу ниндәйҙер кимәлдә “һалҡын һуғыш” йылдарына әйләнеп ҡайтыу кеүек күренә.
Владимир Путиндың эш сәфәренә килгәндә, Ҡытай Халыҡ Республикаһы рәйесе Си Цзиньпин менән осрашыуҙа ике ил араһындағы хеҙмәттәшлекте нығытыу хаҡында һүҙ барҙы. Төп һөҙөмтә шул: 40-тан ашыу килешеүгә ҡул ҡуйылды. Путиндан тыш, Ҡытайға илебеҙҙән башҡа етәкселәр ҙә килгәйне, шул уҡ ваҡытта 46 ҙур предприятиебыҙҙың башлыҡтары булды.
Рәсәйҙең иҡтисади үҫеш министры Алексей Улюкаев Ҡытайға уҙған йома уҡ килеп, коллегаһы Гао Хучэнь менән осрашҡайны. Ике ил араһындағы сауҙа бәйләнештәрен нығытыуҙан тыш, хәрби-техник, Йыһан хеҙмәттәшлеге лә алғы планда тора. Алексей Улюкаев белдереүенсә, 2020 йылға тиклем Рәсәй иҡтисадына Ҡытай инвестицияһын йәлеп итеү ете тапҡырға тиклем артырға тейеш. Былтыр был һан 4 миллиард долларҙан ашыу тәшкил иткән. Алыҫ Көнсығышҡа иғтибар айырыуса ҙур буласаҡ.
Хәрби-техник хеҙмәттәшлеккә килгәндә, Рәсәй Ҡытай өсөн “МИ-26” вертолеттары эшләп сығарырға иҫәп тота. АҠШ-тың һәм Европаның пассажир самолеттарына тиң була алырлыҡ яңы транспорт сараһын етештереү ҙә күҙаллана. Быныһы иһә берлектәге проект буласаҡ. Рәсәйҙәге Берләштерелгән авиатөҙөлөш корпорацияһының эскиздары әле үк әҙер. Проект тормошҡа ашырылһа, илебеҙ өсөн ҙур техник үҫеш буласаҡ, сөнки, йыһан караптары етештерһәк тә, әлегә пассажир самолеттары менән әллә ни маҡтана алмайбыҙ.
Ҡытай менән газ буйынса контракт төҙөшөү ҙә әһәмиәтле ваҡиғаларҙың береһе булып тора. Быға Рәсәй 14 йыл буйы өлгәшә алмағайны. Эшкә ЕС илдәре ҡамасауланы, тиһәң дә, арттырыу булмаҫ. Ҡытай быға тиклем Рәсәй ҡуйған хаҡ менән ризалашмай килде. Әле иһә, Украиналағы хәл-ваҡиғаға бәйле Европа илдәренә газ һатыу ауырлашҡан мәлдә, илебеҙҙең Ҡытай өсөн хаҡты бер ни тиклем төшөрөргә мәжбүр. Әле Рәсәй Европаға яғыулыҡтың 1 мең кубометрын 360-400 долларҙан һата.
Рәсәйҙән Ҡытайға Көнсығыш һәм Көнбайыш газ магистралдәрен төҙөү күҙаллана. Илебеҙ уларға йылына 38 миллиард кубометр яғыулыҡ һатырға йөкләмә ала, килешеү оҙайлы ваҡытҡа иҫәпләнгән.
Әле Ҡытайҙа энергия ресурстары ҡулланыуҙың 70 проценты ташкүмер иҫәбенә тура килә, ә ул бөтмәҫ-төкәнмәҫ түгел. Шуға ла ил етәкселеге газ яғыулығына күсергә иҫәп тота. Шул уҡ ваҡытта был аҙым ил иҡтисадына кире йоғонто яһамаһа ярай ҙа, тип хәүефләнеүселәр ҙә байтаҡ. Рәсәйҙең элекке финанс министры Алексей Кудрин белдереүенсә, Ҡытай ташкүмер етештереүҙе даими арттыра бара алмай һәм 2020 йылға иң юғары нөктәгә етергә тейеш. Был яғыулыҡ Ҡытай иҡтисады өсөн арзанға төшһә лә, уны сығарыу һәм ташыу тимер юлдарындағы көсөргәнешкә алып киләсәк, тип иҫәпләй Кудрин. Шуға ла, иртәме-һуңмы, газға күсеү — ил өсөн өлгөрөп еткән мәсьәлә. Ә Рәсәй өсөн был ҡулай ғына. Тик Ҡытайға газ һатып ҡына ил иҡтисадын көрсөктән ҡотҡара алырбыҙмы — әйтеүе ауыр.
Ҡытайҙа Владимир Путин сәйәси көрсөктө хәл итеү юлдарын да эҙләне. Уның Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы етәксеһе Пан Ги Мун, шулай уҡ Афғанстан, Пакистан, Иран лидерҙары менән осрашыуы — быға асыҡ дәлил. БМО етәксеһе менән осрашыуҙа төп иғтибар Украиналағы хәлдәрҙе тыныс юл менән көйләүгә йүнәлтелде. Шуныһын да билдәләп үтмәү мөмкин түгел: Путиндың Ҡытайға эш сәфәре — барлыҡ донъя йәмәғәтселегенең иғтибар үҙәгендә. Быны аңларға була: донъя кимәлендә иң юғары абруйлы ике етәксе осрашты бит.