Ижтимағи-сәйәси хәл көнләп түгел, сәғәтләп үҙгәреп тора. Мәғлүмәт осоронда йәшәйбеҙ. Үҙ ҡаҙаныңда ғына ҡайнау дөрөҫ түгел, шуға теге йәки был илдәге, Рәсәйҙәге, республикабыҙҙағы хәл-ваҡиғаларға ниндәйҙер баһа биреү, анализ яһай барыу өсөн әүәлге рубриканы тергеҙергә булдыҡ.

УТ МЕНӘН УЙНАУ ЙҮНЛЕГӘ КИЛТЕРМӘҪ

[/center]

Былтыр Европа союзы Көнсығышҡа табан киңәйә алмай ҡалды. Быға төп сәбәпсе – Украинаның ЕС ассоциацияһы килешеүенән баш тартыуы. ЕС-тың Вильнюс ҡалаһында уҙған саммитында “Көнсығыш партнерҙар” проектына ярашлы Молдавияны Европа союзына ылыҡтырыу бурысы ҡуйылғайны. Әлбиттә, бушҡа түгел. Кем әйтмешләй, “Буштың атаһы күптән үлгән”. Молдавия Европа союзы ассоциацияһы менән килешеү төҙөшкән осраҡта, был илгә кире ҡайтармау шарты менән 300 миллион евро күләмендә аҡсалата ярҙам күрһәтеләсәк. Рәсми Брюссель рәсми Кишиневты үҙ партнеры булып китһен өсөн бына ошолай ымһындыра. Молдавия етәкселеге ошо аҡсаға ҡыҙыға ла инде. Тик был илдә сәйәси тотороҡлолоҡ юҡ шул. Днестр буйы Республикаһы айырылып сығыу етмәгән (был республика рәсми рәүештә айырым ил булараҡ танылмаған), хәҙер килеп Гагаузия үҙаллылыҡҡа уҡтала. Билдәле булыуынса, Гагаузия 1989 йылда уҡ Молдавия Совет Социалистик Республикаһы составындағы автономиялы республика статусы алыуын иғлан иткәйне. Ул саҡта был дәүләттәге бөтә кимәлдәге депутаттар саҡырылып, ошо форумда автономия алыу хаҡында ҡарар ҡабул ителгәйне. Гагаузия етәкселеге 17 ғинуарҙа депутаттарҙың ошондай ғәҙәттән тыш съезын тағы ла уҙғарырға ҡарар итте. Был йыйында Таможня союзына ағза булып инеү өсөн референдум уҙғарыу мәсьәләһе ҡараласаҡ. Эйе, Гагаузия Молдавияның Европа союзына инергә уҡталыуына үҙенсә протест белдереп, Таможня союзы (Рәсәй, Белоруссия, Ҡаҙағстан) ағзаһы булыуҙы маҡсат итеп ҡуя. Әлбиттә, Рәсәйҙең ярҙамына өмөт итәләр. Тик Кремль етәкселеге асыҡтан-асыҡ бындай юлға бармаҫтыр. Рәсми Брюссель менән мөнәсәбәттәр былай ҙа бик шәптән түгел бит. Шуға ла, Гагаузияға теләктәшлек күрһәтелһә лә, Рәсәйҙән матди ярҙамға өмөт итеү урынһыҙ. Бына шулай, Молдавияның ЕС-ҡа уҡталыуы ил етәкселеге өсөн бик ҡиммәтҡә төшмәксе. Днестр буйы Республикаһы менән “цивилизациялы айырылышыу” мәсьәләһе билдәһеҙ ваҡытҡа кисектерелеүе етмәгән, хәҙер килеп Гагаузия ошо хаҡта һүҙ ҡуйырта. Ошондай шарттарҙа Румыния етәкселеге Молдавияның территориаль бөтөнлөгөн һаҡлап ҡалыу маҡсатында был илде үҙҙәренә ҡушыу хаҡында хыяллана, йәғни уны үҙенең бер штаты, өлкәһе итеп кенә күрергә теләй. Тик Днестр буйы Республикаһы менән Гагаузия халҡы ғына быға риза булмаҫ.



Тунистың премьер-министры Али Ларайед вәғәҙәһендә торҙо – отставкаға китте. Илдәге сәйәси хәл көсөргәнешле килеш һаҡланған осраҡта үҙ теләге менән вазифаһынан баш тартасағы хаҡында ул былтыр ноябрь айында белдергәйне. Ул саҡта Тунистың төп шифаханалары булып иҫәпләнгән Сус һәм Монастирҙа бер-бер артлы теракттар булып, байтаҡ кеше һәләк булғайны. Илдә әле лә тыныс түгел: халыҡ урамдарға сығып сыуалыштар ойоштора, әле бер, әле икенсе ҡалала теракттар булып тора. Эйе, 2010 йылда “Ғәрәп яҙы” тип нарыҡланған революцияларҙың “бишеге” тип иҫәпләнгән Туниста хәл ҡатмарлы. Революция эшләүселәр тыныс йәшәп ятҡан халыҡты болартып ҡына ебәрҙе. Төрлө вәғәҙә биреп ҡаранылар ҙа бит, тик, аныҡ эш күрһәтмәгәс, халыҡ ышанмай. Ғөмүмән, илдәге социаль проблемаларҙы хәл итмәй тороп, тыныслыҡ урынлаштырып булмаясаҡ. Ә әлеге властың быға көсө етмәйәсәк. Хәҙер яңы һайлауға тиклем Хөкүмәткә ваҡытлыса Мехди Джомаа етәкселек итәсәк.



Былтыр 19 декабрҙә Рәсәй Президенты Владимир Путин ЮКОС-тың элекке етәксеһе, тиҫтә йыл самаһы төрмәлә ултырған Михаил Ходорковскийҙы ярлыҡау хаҡында ҡарар ҡабул иткәйне. Билдәле олигарх ошо уҡ көндө шәхси самолетында Германияға осто, сөнки Германияның элекке һәм хәҙерге етәкселеге уның иреккә сығыуы өсөн байтаҡ көс һалған. Ходорковский Германияла иректәге тәүге матбуғат конференцияһын уҙғарып, Рәсәйҙәге сәйәси хәл-торошҡа ла, ЮКОС-ты тергеҙеү йүнәлешенә лә ҡыҫылмаясағын белдерҙе. Быйыл 5 ғинуарҙа уның Германиянан Швейцарияға күсенеүе билдәле булды. Үткән аҙнала иһә Ходорковский Израилдә үҙенең элекке әшнәһе, ЮКОС буйынса партнеры Леонид Невзлин менән осрашыу уҙғарҙы. Уларҙың нимә хаҡында һөйләшкәне билдәһеҙ. Бына шулай, илебеҙҙең элекке иң бай кешеләренең береһе хәҙер үҙ иленә ҡайтырға ҡыймайынса дуҫ-иштәрен барлап, илдән-илгә йөрөргә мәжбүр.