Ташҡындан зыян күргән ауылдар халҡы ярҙамһыҙ ҡалмаясаҡ, тине Республика башлығы

Президенттың сығышынан:
“Күрелгән зыян компенсацияланасаҡ, бының өсөн аҡса бар. Кешеләргә ярҙам тулы күләмдә күрһәтеләсәк. Был тәңгәлдә бер ниндәй ҙә һорау булыуы мөмкин түгел. Аҙна эсендә исемлек төҙөлөп, бер аҙнанан ярҙам килә башлар, тип уйлайым.
Тағы бер тапҡыр ҡабатлайым: кәрәк булғандың бөтәһен дә эшләйәсәкбеҙ. Талап ителгән ерҙә күперҙәрҙе йүнәтәсәкбеҙ, юлдар, ташҡынға ҡаршы дамбалар һәм башҡаларҙы төҙөйәсәкбеҙ. Барыһы ла эшләнәсәк”.

10 августа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Әбйәлил һәм Белорет райондарының һыу баҫҡан ауылдарында булып, урындағы кешеләр менән осрашты, инфраструктура торошон һәм тергеҙеү эштәре барышын ҡараны.

Үтәгән ауылында 540 кеше йәшәй. Һыу баҫыу һөҙөмтәһендә бындағы 142 йорт зыян күргән. Балаларҙы һәм оло йәштәге кешеләрҙе ситкә күсереп өлгөргәндәр. Әле улар үҙ йорттарына ҡайтҡан. Зыян күреүселәр һөйләүенсә, һыу Ураҙа байрамы көнөндә ныҡлап таша башлаған: ярҙарынан сыҡҡан Оло Ҡыҙыл йылғаһы йорттарҙы, хужалыҡ ҡаралтыларын, мөгәрәптәрҙе һыу менән тултырған, ауылға илткән юл йыуылған. Өҫтәүенә сабынлыҡтар, көтөүлектәр һыу аҫтында ҡалған, һыу ағымы ҡышҡылыҡҡа әҙерләнгән бесәнде һәм утынды ағыҙып алып киткән.
Ауыл халҡы күперҙе нығытыу һәм Оло Ҡыҙыл йылғаһы ярҙарына дамба төҙөү кәрәклеген белдерҙе. Президент гидротехник ҡоролма кәрәк тигән фекерҙе яҡланы һәм ауылға проектлаусылар ебәреләсәген билдәләне.
Рөстәм Хәмитов ауыл кешеләренә иртәгәһе көндән ташҡын килтергән зыянды баһалау менән махсус комиссия шөғөлләнә башлаясағын әйтте.
— Кешеләр компенсация алһын өсөн бөтәһен дә эшләйәсәкбеҙ, — тип ышандырҙы Президент. Ул Хисмәтовтарҙың һәм Ялмырҙиндарҙың хужалыҡтарында булды. Өйҙәр эсенән һыу киткән, ләкин хужалыҡ кәрәк-яраҡтары һәм мөгәрәптәр һыу аҫтында ҡала әле.
Урындағы кешеләрҙең һүҙҙәренә ҡарағанда, үҙ тарихында ауылды дүрт мәртәбә һыу баҫҡан. Был ташҡын иһә иң көслөһө булған. Сәбәбе — 25 июлдә башланған ямғырҙың һуңғы аҙнала бер туҡтамай яуыуы.
Артабан республика Президенты Рыҫҡужа ауылы кешеләре менән осрашты. Бында 160 йорт бар, ташҡын һөҙөмтәһендә унауһы һыу аҫтында ҡалған. Республика етәксеһе менән әңгәмә барышында халыҡ Ирғәйҙе йылғаһы аша күпер һалыу мәсьәләһен ҡуҙғатты. Әле иһә бер нисә торба һалынған да өҫтөнә тупраҡ түшәлгән. Ташҡын булған һайын һыу “күпер”ҙе йыуып алып китә.
Рөстәм Хәмитов шулай уҡ Рауил, Ишҡол, Тәпән, Ҡыҙыл ауылдарында булды. Тәүгеһендә түбәнге урамдағы йорттар һыу аҫтында ҡалһа, Ишҡолда бер ағас күпер тулыһынса ағып киткән, икенсеһенә ныҡ ҡына зыян килгән. Ауыл кешеләре Президентҡа үҙҙәрен борсоған мәсьәләләр тураһында һөйләне. Һыу йәшелсә баҡсаларын юҡ иткән, мал өсөн әҙерләнгән аҙыҡты тәләфләгән, күп ғаиләләр картуфһыҙ тороп ҡалған.
Рөстәм Хәмитов кешеләргә зыян күргән мөлкәттең исемлеген төҙөргә тәҡдим итте. Уны баһалаусы комиссия ағзаларына бирергә кәрәк. Ауыл кешеләре был комиссияға урындағы депутаттарҙы ла индереү тәҡдиме менән сығыш яһаны: зыян ғәҙел баһаланырға тейеш. Президент уларҙың фекерен яҡланы.
Рөстәм Хәмитов шулай уҡ муниципалитет башлығына Ишҡол ауылында яңы капиталь күпер һалыу мөмкинлеген ҡарарға ҡушты.
Тәпән ауылында кешеләр йылға үҙәнен таҙартыу һәм үҙгәртеү эштәрен үткәреүҙе һораны. Рөстәм Хәмитовтың ҡушыуы буйынса проектлаусылар ауылдарҙы ташҡындан һаҡлауҙың төрлө вариантын ҡараясаҡ.

* * *
Республика Президенты Әбйәлил районындағы ҡырсынташ сығарыу карьерында ла булды. Бында эштәр йылдам бара, сөнки юл һәм күперҙәрҙе тергеҙеүгә төҙөлөш материалы күпләп талап ителә.
Рөстәм Хәмитов эштәрҙе тиҙләтеү кәрәклеген билдәләне, сөнки зыян күргән зонала емерелгән инфраструктураны тергеҙеү буйынса ябайлаштырылған финанслау системаһы ғәмәлгә индерелгән.
Яҡтыкүлдә Президент ташҡын осоронда һыу ярҙарынан сыҡмаһын өсөн һаҡлау дамбаһы төҙөү барышын ҡараны. Яр буйлап ике километр ҡырсынташ өйөлгән дә инде.

* * *
Рөстәм Хәмитов артабан “Ирәндек” балалар лагерын ҡараны. Һыу ташҡан осорҙа бында балалар булмаған: икенсе смена тамамланһа ла, өсөнсөһө башланып өлгөрмәгән.
Әйткәндәй, быға тиклем районда балалар өсөн бер генә һауыҡтырыу учреждениеһы ла юҡ ине. Бер нисә йыл элек лагерь биләмәһе муниципаль властарға ҡайтарып бирелде, ике йыл буйы тергеҙеү эштәре барҙы. Республика бюджетынан был маҡсатҡа 32 миллион һум аҡса бүленде. Әле “Ирәндек”кә путевка һораусылар бермә-бер артҡан.