Вконтакте Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
Мәшәҡәтле, ваҡыт һәм оҫталыҡ талап иткән һөнәр ул. Шул уҡ ваҡытта тауары үтемле. Мирза Муллағолов үҙенең "Башҡорттарҙа урман кәсебе" ("Китап", Өфө, 2000) тигән хеҙмәтендә, быға ентекле туҡталып, түбәндәгесә яҙа: "Арба-кырандас яһау кәсебенән айырмалы, сана етештереү бөтә Башҡортостанда таралған. Барыһынан да күберәк был эш менән Стәрлетамаҡ һәм Бөрө өйәҙҙәре башҡорттары шөғөлләнә. Мәҫәлән, статистика мәғлүмәттәренә ҡарағанда, 1900 йылда Стәрлетамаҡ өйәҙендәге 58 башҡорт ауылының 40-ында халыҡтың төп эше сана яһау була".
Китапты файҙаланып, был һөнәрҙең нескәлектәренә ҡыҫҡаса туҡталып үтәйек.

Утын санаһы. Бер пар табандан, ике үрәсәнән, биш пар тояҡтан, шулай уҡ ҡорамалдарҙан тора. Сана табандарын күбеһенсә имән һәм йыла ағасынан эшләгәндәр. Имән — сана тояҡтары өсөн дә иң һәйбәт материал. Үрсәләрҙе дала башҡорттары ҡайындан, уҫаҡтан эшләһә, тау-урмандыҡылар һөйәндән яһаған. Ҡарамаларҙы таулы ерҙәрҙә — ҡараманан, муйылдан, дала яҡтарында ҡайын, талдан әҙерләгәндәр. Утын санаһының өлөштәре түбәндәгесә йыйылған: тәүҙә сана табандарына тишектәр яһала, һуңынан тояҡтар һуғып индерелә. Ә сана табандары бер-береһенә ҡарамалар ярҙамында беркетелә. Һәр ҡарама берәр пар тояҡты нығыта. Ҡарама өсөн билдәле бер йыуанлыҡтағы, оҙонлоҡтағы ағасты эшкәртеп, уның ике яҡ башына ла оя уйғандар. Материалдың бөгә торған ерҙәрен ҡайнар һыуҙа йәки утта бешекләгәндәр, унан һуң бер-береһенә ҡаршы торған тояҡтарҙы уратып алып, ҡараманы ике урындан да беркеткәндәр. Сана табанының тояҡтары үрсәләр ярҙамында тоташтырылған. Табандар һәм үрсәләр йәй йәки көҙөн, ә ҡарамалар сана эшләр алдынан әҙерләнгән.
Утын саналарының оҙонлоғо 2,5 – 4 метр булған. Ҙурлығына ҡарап, өстән алып биш парға тиклем тояҡтар ҡуйылған. Тәртәләр ҡайындан әҙерләнгән. Улар утын саналарында икенсе, ҡайһы ваҡыт беренсе тояҡтарға беркетелгән.
Терһәкле сана. Төҙөлөшө буйынса утын санаһына яҡын тора. Утын саналарының ҡабырғаларына ике терһәк ҡуйыла: уларҙың бер осо сана табандарының башына беркетелһә, икенсеһе кәкерсәк менән тоташтырып нығытыла. Үрәсәләр менән терһәктәр араһында барлыҡҡа килгән аралыҡ бауҙар менән сырмап ҡуйыла. Унда күгәмә ҡабығы, тыранса түшәлә.
Ҡайһы бер оҫталар һунарҙа файҙаланыр өсөн махсус ҡор санаһы эшләгән. Уларҙың 35–40 сантиметр бейеклегендәге 3–4 пар тояғы, өҫтәмә үрсәләре менән барлыҡҡа килгән кузовы булған. Был бейек сана менән тәрән ҡарҙа ла, тәпәшерәк ағас төптәре өҫтөнән дә йөрөй алғандар.
Башҡорттарҙың көнкүрешендә ҡунаҡҡа йөрөй торған махсус саналар һирәк булған. Ҡайһылары терһәкле саналарҙан әллә ни айырылмаған. Тик оҙон түгел, артҡы терәге генә бар. Бынан тыш, ҡала тибындағы саналарҙың алғы терәге һәм дилбегә тотоп барған кеше өсөн ултырғысы булған.
Башҡорт оҫталары ҡунаҡ саналарын (кашауай) һирәк эшләгән. Етеш тормошта йәшәгәндәр — башлыса старшиналар, муллалар — уларҙы баҙарҙа, йәрминкәлә һатып алған.




Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ

В ОдноклассникахВконтакте





Башҡортостанда бер ирҙең балаһына 1 миллионға яҡын бурысы йыйылған
V Медиафорумда республиканың иң яҡшы киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре бүләкләнде

V Медиафорумда республиканың иң яҡшы киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре бүләкләнде 17.06.2026 // Йәмғиәт

Бүләкләү тантанаһы Өфөнөң «Торатау» конгресс-холында бишенсе Медиайыйын барышынды уҙҙы....

Тотош уҡырға 0

Башҡортостанда Иҙрисовтар бишенсе тапҡыр атай-әсәй булған
Башҡортостанда йәшенле ямғырҙар көтөлә

Башҡортостанда йәшенле ямғырҙар көтөлә 17.06.2026 // Йәмғиәт

Башҡортостанда йәшенле ямғырҙар көтөлә...

Тотош уҡырға 0

Салауат районында милли батырыбыҙҙы хөрмәтләп иҫкә алдылар

Салауат районында милли батырыбыҙҙы хөрмәтләп иҫкә алдылар 16.06.2026 // Йәмғиәт

Салауат районында милли батырыбыҙҙы хөрмәтләп иҫкә алдылар...

Тотош уҡырға 1

Башҡортостанда йәштәр символына исем һайлайҙар
Башҡортостан Башлығы журналистарға эштәре өсөн рәхмәт белдерҙе

Башҡортостан Башлығы журналистарға эштәре өсөн рәхмәт белдерҙе 16.06.2026 // Йәмғиәт

Башҡортостан Башлығы журналистарға эштәре өсөн рәхмәт белдерҙе...

Тотош уҡырға 1

Олег Ли Башҡортостан киң мәғлүмәт сараларының яһалма зиһен менән төп эш принциптарын билдәләне

Олег Ли Башҡортостан киң мәғлүмәт сараларының яһалма зиһен менән төп эш принциптарын билдәләне 16.06.2026 // Йәмғиәт

Журналистар кешеләргә мәғлүмәт киңлегендә йүнәлеш алырға, факттарҙы белергә һәм дөрөҫлөктө ялғандан ......

Тотош уҡырға 1

«Башинформ» агентлығының әҙәби мөхәррире Алик Шакиров - «Ғорурланыу өсөн сәбәп бар» проекты геройы

«Башинформ» агентлығының әҙәби мөхәррире Алик Шакиров - «Ғорурланыу өсөн сәбәп бар» проекты геройы 16.06.2026 // Йәмғиәт

«Башинформ» агентлығының әҙәби мөхәррире Алик Шакиров - «Ғорурланыу өсөн сәбәп бар» проекты геройы...

Тотош уҡырға 0

Республикала ишле ғаилә дүртенсе балаһының тәүге документын алды

Республикала ишле ғаилә дүртенсе балаһының тәүге документын алды 15.06.2026 // Йәмғиәт

Республикала ишле ғаилә дүртенсе балаһының тәүге документын алды...

Тотош уҡырға 1

Башҡортостан туризм буйынса федераль рейтингта 13-сө урынға күтәрелде
Республика Башлығы журналистарҙы һөнәри байрамы менән ҡотланы

Республика Башлығы журналистарҙы һөнәри байрамы менән ҡотланы 15.06.2026 // Йәмғиәт

Республика Башлығы журналистарҙы һөнәри байрамы менән ҡотланы...

Тотош уҡырға 2


Комментарий өҫтәргә