“Башҡортостан” гәзитенең быйылғы 7 сентябрь һанында (№175) баҫылған “Башҡорт балын ҡытайҙар етештерә башламаҫмы?” тигән сығышты тулҡынланып та, борсолоп та уҡып сыҡтым.

Ысынлап та хафаға һалды мине был бәләкәй генә мәҡәлә. Авторы Шәүкәт Рөстәмов менән тулыһынса килешәм, сөнки башҡорт бал ҡортон Германияға, шулай уҡ Ҡытайға оҙатыу — оло енәйәт. Күңелһеҙ һөҙөмтәләрен яҡын йылдарҙа күрә башларбыҙ, моғайын. Беҙҙән һуң киләсәк быуындарға айырыуса ҡыйын буласаҡ. Хеҙмәткә сос йылғыр ҡытайҙар донъя баҙарына татлы бал күтәреп килеп инһә, беҙҙе оноттора, хатта сауҙа өлкәһендә ҡыҫырыҡлай башлаһа, ҡот осҡос хәлдәрҙең яғанан бөрөп алыуын көт тә тор. Башҡорт балы йәрминкәләрҙә лә күренмәҫ, төштәргә лә инмәҫ хатта.
Әгәр ҙә бындай “мөһим яңылыҡ” Рәсәй кимәлендә генә таратылһа, бер хәл. Башҡорт бал ҡорттарын Германияла, Ҡытайҙа үрсетеү — үҙең ултырған ағас ботағын өҙгәнсе сабыу бит ул.
Башҡорт балы — республикабыҙ даны, Рәсәйҙең хазинаһы, халҡыбыҙ байлығы. Ниңә ошо байлыҡты әләф-тәләф итергә? Был хәлгә Башҡортостан кешеләре ризамы? Ниндәй “аҡыллы баштар” уйлап сығарған башҡорт бал ҡортон Германияла һәм Ҡытайҙа үрсетеүҙе? Башҡа һыймаҫлыҡ эш бит был. Уны тәүҙә Рәсәй кимәлендә хәл итеп ҡарарға ине. Әллә башҡорт балы беҙҙең ил кешеләренең артып барған ризығымы? Ниңә әле Татарстанда, Сыуаш, Саха-Яҡут республикаларында үрсетеп ҡарамаҫҡа?
Саха-Яҡут — һалҡын төбәк, үҫемлектәр, сәскәләр, йүкә ағастары юҡ, тиһегеҙме? Башҡорт бал ҡорто өсөн махсус плантациялар төҙөп, нәҙекәйбилдәргә заманса шарттар булдырып, мәсьәләне тыуған илебеҙ файҙаһына хәл итеп булмаймы ни?
Ҡытай әле үк, иҡтисади күҙлектән ҡарағанда, ныҡ үҫешкән илдәрҙең үксәһенә баҫып бара, хатта елдереп уҙырға ла самалай. Йәнә шуны онотмайыҡ: Ҡытайҙың халҡы күп, ә ерҙәре самалы. Башҡортостанға күсеп килә, урында ҡорт үрсетә, ошонда уҡ ғаилә ҡора башламаҫ, тимә. Боронғолар: “Ҡытай ҡуҙғалһа, ахырызаман етер”, — тип юҡҡа ғына әйтмәгән бит. Былары — миҙалдың икенсе яғы.
Саҡ ҡына ситкәрәк китеп, шуны ла әйтәйек: Ҡытай тауарҙарының сифаты бөгөн һәр кемгә тиерлек мәғлүм. Унда етештерелгән балалар уйынсығы ла хәүефле — сабыйҙар ағыулана. Умарта күсе кеүек геүләп торған ҡытайҙар, ниндәйҙер ҡатнашмалар ҡушып, “өр-яңы” бал эшләп сығарырға тотонһа, нимә булыр? Ярыҡ ялғаш янында ултырып ҡалмабыҙмы? Яңыраҡ тауыҡтыҡынан һис айырып булмаҫлыҡ йомортҡа етештерә башланғандар, тип яҙғайнылар бит.
Самаһыҙ ҡылана торғас, Башҡортостан менән Ҡытай, Ҡытай менән бөйөк илебеҙ Рәсәй араһында “ҡытай стенаһы” барлыҡҡа килмәҫме? Германия менән дә шулайыраҡ янъял сығыуы ихтимал. Хәҙерге капитализм ҡомһоҙ система бит... Телгә алынған мәҡәләнең авторы, хеҙмәт ветераны, оло аҡыл эйәһе Шәүкәт Рөстәмов үтә лә мөһим мәсьәлә күтәрә. Ҙур рәхмәт уға.
Минеңсә, умартасылыҡ буйынса белгестәр, ил аҡһаҡалдары, хатта Башҡортостан етәкселеге лә ситтә ҡалмаҫ, кәңәшләшеп алыр, сөнки һәммәбеҙ ҙә башҡорт балының ғүмерен оҙайтырға бурыслы.