Сер — өс кенә хәрефтән торған һүҙ. Ә уның асылы тәрән. Һүҙлектә ул былай бирелгән: “Сер — башҡалар белергә тейеш булмаған йәшерен мәғлүмәт: хәрби сер, дәүләт сере, әлегә билдәле булмаған, беленмәгән, асылмаған нәмә (йыһан сере тәбиғәт сере, тормош сере һ.б.).

Серҙәш, серемтә, серле, серләшеү, серлелек — тамырҙаш һүҙҙәрҙе күп табып була. Әммә ошо “сер” һүҙенең мәғәнәһе бик тәрәндә ятһа ла, төбө һайығып барған һымаҡ.
Йөрәктәр төнөн серләшә,
Аяҡ тауышы тынғас (М. Кәрим).
“Минең серләшерҙәй кешем бер һин генә ҡалдың инде, ҡәйнәм” (А. Мөбәрәков, “Бисәкәй”). “Сер бирмә һыналған дошманға” (Ш. Бабич), “Граждандарҙың шәхси тормошо, хат яҙышыу, телефон аша һөйләшеү һәм телеграф аша хәбәрләшеү сере закон менән һаҡлана” (Башҡортостан Конституцияһынан).
Тик сер һүҙенең сере бөтә бара һымаҡ. Әйтәйек, Жуков тураһындағы сериалдар сыҡҡас, маршалдың ҡыҙы ҡәнәғәтһеҙлек белдереп гәзиттәргә яҙҙы. Оло шәхесте бик ваҡланылар тигән уйҙа ул. Минеңсә, был фекер ҙә дөрөҫ. Бөйөк кеше, маршал. Хеҙмәте баһалап бөткөһөҙ, был тиклем дә ваҡларға ярамаҫ ине. Степан Злобин да халыҡ батыры Салауатты, Гөлбәзир, Зөләйха, Әминәһе булыуға ҡарамаҫтан, әҫәрендә мәрйә ҡыҙы менән осраштырып ҡуйҙы.
Эшмәкәр Фурцева тураһындағы нәфис фильм да халыҡта ризаһыҙлыҡ тыуҙырҙы: шәхесте үтә ваҡлап, бүлгеләп ебәргәндәр. Л. Толстой әйтмешләй, кешенең йомшаҡ яҡтарын кисерә лә белергә кәрәк. Конституцияла әйтелгән “граждандарҙың шәхси тормошо, хат яҙышыу, телефон, телеграф аша һөйләшеү сере закон менән һаҡлана” тигән һүҙҙәр хәҙер бөтөнләй юҡҡа сыҡты. Сер юҡ. Сер булмағас, йәшәү ҙә ҡыҙыҡ түгел. Сер һәр кемдә, һәр илдә лә бар. Совет осоронда дәүләт сере ныҡ һаҡланды, хәҙер генә, уларҙы асҡан булып, яр һалалар. Ә йәл, бик йәл!
М. Кәримдең бер шаян йыры иҫкә төштө: “Сүмәлә” тип атала. Беҙ йәш саҡта шаяра-шаяра йырлаша инек:
Эсеңдәге серҙәреңде
Бер кемгә лә һөйләмә.
Тағы бер иҫ китмәле матур шиғырын миҫалға килтерәм.
Өс мөғжизә мине әсир алды —
Ер,
йәнә күк,
йәнә ҡатын кеше.
Өс сер мине уйға, шомға һалды —
Ер,
йәнә күк,
йәнә ҡатын кеше.
Ерҙең сере бөтә, күл һайыға
Төбө күренер бына асылыр ҙа.
Ҡатын кеше генә
Асылмаҫ сер,
Тылсым булып ҡалыр асылында.

Ял сәғәттәрендә шиғыр уҡыйыҡ, китап яратайыҡ, туғандар.

Г. АЛЛАҒОЛОВА.
Өфө ҡалаһы.