Урындағы үҙидараның территориаль органдары (ТОС-тар) – әлеге ваҡытта ауыл биләмәһе хакимиәттәренең һәр эштә лә уң ҡулы, ауылдаштары менән бәйләнеш булдырып, көнүҙәк мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә алмаштырғыһыҙ ярҙамсыһы. Сағыштырмаса яңыраҡ ойошторолоуҙарына ҡарамаҫтан, улар халыҡ араһында ҙур ышаныс яуланы.

Быны Баҡалы районының Урманай ауыл биләмәһе һәм уның биш торағындағы ТОС-тарҙың ҡулға-ҡул тотоношоп, кәңәшләшеп эшләү миҫалынан да сығып әйтә алабыҙ.

– Хәҙерге заманда күп нәмә ауыл халҡының үҙенән тора. Төҙөк, күркәм ерҙә йәшәгең киләме, ҡайһы социаль-мәҙәниәт сараларында ҡатнашырға теләгең бар, ниндәй етешһеҙлектәрҙе тәү сиратта бөтөрөргә кәрәк тип уйлайһың – үҙеңде борсоған мәсьәләләрҙе уртаға һалып һөйләшергә, хәл итергә форсат бар, – ти Урманай ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы Зөмәрә Хәлисова. – Халыҡтың теләктәрен тормошҡа ашырыу һөҙөмтәһендә ауыл биләмәһе өс йыл рәттән республикала урындағы башланғыстарға булышлыҡ итеү программаһында еңеүсе булды.

Кешеләрҙең ауыл тормошонда әүҙем ҡатнашырға, аныҡ эштәргә үҙ өлөшөн индерергә ынтылыуы ғәжәп тә түгел, сөнки йәшәү шарттарының яҡшы яҡҡа үҙгәреүенә, йәнде көйҙөргән күренештәрҙең юҡҡа сыға барыуына, йәшәйештең төрлө күңелле ваҡиғаларға байыуына кем ҡаршы төшһөн? Зөмәрә Зөбәйер ҡыҙы әйтеүенсә, бынан ике йыл элек халыҡ үҙ теләге менән янғын һүндереү машинаһы өсөн йылытылған бина төҙөү идеяһын күтәреп сыҡҡан.

– Ташландыҡ гаражды сүп-сарҙан таҙартып, йыуып алдыҡ. Халыҡтың хәүефһеҙлекте тәүге сиратҡа ҡуйыуы менән килешмәй булмай, – ти ауыл хакимиәте башлығы. – Урманайҙағы урта мәктәптең иҫкергән тәҙрә блоктарын һәм ишектәрен алмаштырыу ҙа халыҡ тәҡдиме менән башҡарылды. Беҙҙә кешеләр элек-электән өмәләр үткәреп, оло эштәрҙе бергәләп атҡарырға күнеккән.

Урманай ауыл биләмәһе хакимиәте урындағы башланғыстарҙы хуплаған грантлы программаларҙа йыш ҡатнашып килә. Һуңғы йылдарҙа ғына биш миллион һумлыҡ проект тормошҡа ашырылған. Һөҙөмтәлә ауылдарҙа балалар өсөн уңайлы уйын майҙансыҡтары барлыҡҡа килә, юлдар төҙөкләндерелә. Эш башлар алдынан мотлаҡ смета төҙөлә, йәше-ҡарты үҙе лә аҡса йыйып, дөйөм фондҡа өлөш индерә. Таллы-Һыҙа ауылында баскетбол, волейбол һәм футбол уйындары өсөн стадион төҙөү 600 мең һумға төшкән, халыҡ та мөһим эштән ситтә ҡалмай, 63 мең һум аҡса йыйып тапшырған.

Ошо уҡ ауылда Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусыларға һәм тыл эшсәндәренә иҫтәлекле стела ҡуйыу идеяһын әүҙем кешеләр күтәреп сыҡҡан. Ауыл хакимиәтенә, башланғысты хуплап, “Беҙҙең ауыл” программаһы һөҙөмтәһендә тормошҡа ашыраһы ғына ҡалған. Халыҡтан 70 мең һум аҡса йыйылған. Эште ойоштороуға, һуғыш һәм тыл ветерандары исемлеген ентекләп, иғтибар менән төҙөүгә күп көс йәлеп ителгән. Ташҡа уйып яҙылған исемдәр араһында 109 яугир һәм 199 тыл ветеранының исем-шәрифе урын алған.

“Аныҡ эштәр” программаһында ҡатнашыу ҙа ауыл хакимиәте өсөн отошло булған. Мәҫәлән, Урманайҙа ауыл мәҙәниәт йортоноң түбәһен, ә Таллы-Һыҙала һыу үткәргесте ремонтлау эштәре тап ошо программаға таянып тормошҡа ашырылған. “Тере шишмәләр” конкурсы Камай һәм Һөйөндөк ауылдарында өр-яңынан төҙөкләндерелгән, үҙенең матурлығы менән юлсыларҙың иғтибарын үҙенә тартҡан ике шишмәне бүләк иткән.
Урманай ауыл биләмәһенә ҡараған биш ауылда ла халыҡ зыяраттарҙы тәртиптә тота, ситтән ҡунаҡҡа ҡайтыусылар ҙа өмәгә килеп, үҙ ҡорамалдары, техникаһы менән ярҙам итә. Урындағы үҙидараның территориаль органдары ҡатнашмаған бер генә мәсьәлә лә юҡ: мәҙәниәт, экология, социаль ярҙам, юлдарҙы ремонтлау, халыҡтың хәүефһеҙлеген тәьмин итеү…

– Ауылда хәҙер йәшәп була, – ти Зөмәрә Зөбәйер ҡыҙы. – Һәр яҡлап та ярҙам бар. Федераль программа буйынса өс ауылда үҙәкләштерелгән һыу үткәргес һалынды. Биш ауылға ла газ ингән. Йәйен һыуҙа ҡойонам тиһәң – йылғаһы, бәшмәккә йөрөйөм тиһәң – урманы, ҡунаҡҡа барғың килһә – Ыҡ аръяғында ғына күрше Татарстан… Халыҡ эшһеҙлектән яфаланмай, Туймазы, Октябрьский ҡалаларына йөрөп эшләгәндәр ҙә бар, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр ҙә артҡандан-арта.

Зөмәрә Хәлисованың 27 йыл буйы китапханасы, аҙаҡ идарасы булып эшләүе, халыҡ менән аралашыуҙа ҙур тәжрибә туплауы, һис шикһеҙ, яңы вазифаны уңышлы башҡарыуға йоғонто яһамай ҡалмаған. Уның тырышлығы, өлгөрлөгө менән былтыр республикала беренсе урынды яулағандан һуң, Урманай ауыл биләмәһе хакимиәте “Иң яҡшы муниципаль практика” тип аталған Бөтә Рәсәй конкурсында ҡатнашырға батырсылыҡ итеп, Мәскәүгә заявка ебәрә. Сентябрь аҙағында урманайҙар үҙҙәренең грант отҡанлыҡтарын белә. Халыҡ менән етәкселек араһындағы тығыҙ бәйләнеш, эшлекле диалог, берлектәге планлы эш үҙ емештәрен бирә, тимәк. Әлегә гранттың суммаһы билдәһеҙ, әммә урманайҙарҙың көтөлмәгән бүләкте халыҡ файҙаһына, биләмәнең социаль-иҡтисади үҫешенә йүнәлтәсәге шик тыуҙырмай.