1939 йылғымын. Өләсәйем Гөлсәсәк Хәйҙәр ҡыҙының һөйләгәндәренән хәтерләүемсә, аслыҡ осоронда Учалы районының Мулдаш ауылынан алты ғаилә, ат егеп, Себер яғына сығып киткән. Уларға ире, ун ике балаһы менән бергә өләсәйем дә ҡушылған. Өҫтәүенә кейәүгә сыҡҡан Мәрфуға исемле ҡыҙының сабыйы ла булған.


“Төмән яғына бик оҙаҡ, туҡтап ял итә-итә барҙыҡ, – тип хәтергә ала торғайны. – Бер мәл, сәй эсергә туҡтаған ваҡытта, ҡыштырлаған тауышҡа һағайып ҡалдыҡ. Йыланмы икән? Ирем барып ҡараны ла беҙҙе саҡырҙы. Бәй, тараҡандар рәткә теҙелешеп (ҡырмыҫҡа шикелле юл һалып) шыуыша. Урыҫ ауылдарының береһендә был хаҡта һорашып белештек. Баҡтиһәң, тараҡандар ҙа шулай аслыҡ сәбәпле күсенеп йөрөй икән...”
Төмәнгә барып еткәс, өләсәйем дауаха­наға санитарка булып урынлашҡан. Егәрле икәнен күреп, оҙаҡламай ашнаҡсы уны үҙенә ярҙамсы итеп алған. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ире лә, балалары ла ниндәйҙер ауырыуҙан вафат булған. Тыуған яғына өләсәйем атайым Насип менән генә ҡайтҡан. Ике йәшлек ейәнсәрен иһә хәлле йәшәгән урыҫ ғаиләһенә биреп китергә мәжбүр булған. “Сабыйығыҙ барыбер йә аслыҡтан, йә ауырыуҙан йонсоп үләсәк. Беҙгә ҡалдырығыҙ, аҙаҡ килеп алырһығыҙ”, – тип күндергән мәрйә. Был ғаиләнең үҙ балалары булмаған. Өләсәйем ейәнсәрен йыш иҫкә төшөрҙө. “Их, бер күрергә ине ҡыҙымды. Үҫкәндер инде...” – тип илап ала торғайны. Тик уға ейәнсәрен күрергә насип булманы. Беҙ ҙә туғаныбыҙҙы эҙләп, юллап йөрөмәнек. Етеш ғаиләлә ҡараулы­лыр, бәхетлелер, тип тынысландыҡ.
Өләсәйем балаһы менән Башҡортос­танға йәйәү ҡайтҡан. Ҡыш башланһа, ҡайҙалыр туҡтап, шунда эшләгән, яҙ иһә тапҡан аҡсаға аҙыҡ алып, тағы алға атлаған. Шулай арып-талып Илсе ауылына килеп ауғандар. Унан үҙебеҙҙең Мулдашҡа ҡайтҡандар. Өләсәйем кордонда (ауыл ситендә урыҫтар йәшәгән урын) мәрйәләргә ашнаҡсы, кер йыуыусы булып хеҙмәт итә башлаған. Шунда үҙенә бәләкәй генә өй биргәндәр. 1917 йылғы атайым Насип Ҡаһиров кордонда үҫкән, бәләкәйҙән урыҫса һөйләшергә өйрәнгән.
...Миңә ике йәш тулғанда Бөйөк Ватан һуғышы башлана. Атайымды 1941 йылдың 14 июлендә фронтҡа оҙаталар. Тәүҙә ул 74-се айырым артиллерия дивизионының 1279-сы уҡсы полкында разведчик була. Артабан 1942 йылдың октябренән 1946 йылдың аҙағына тиклем Ҡыҙыл Байраҡлы Балтик флотындағы 103-сө уҡсылар полкының диңгеҙ пехотаһында хеҙмәт итә. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены, төрлө миҙалдар менән наградлана. Яу йылдары иҫтәлеге итеп атайым үҙенең һалдат котелогы менән флягаһын алып ҡайтты. Күстәнәскә бер тоҡ сәтләүек килтерҙе. Әсәйемдең уны ингән бер кешегә услап өләшкәнен хәтерләйем.
1950 йылда ашлыҡ ныҡ уңды, халыҡҡа уны күпләп тараттылар. Лар тигән һауыт юҡ ине: әсәйем һике өҫтөндә ятҡан кейеҙҙе ишек алдына йәйеп, игенде шунда ауҙартты. Ҡул тирмәне менән он тарттырып, көл күмәсе бешереп ебәрҙе. Йорт эсенә тәмле еҫ таралды. Ҡыуанысынан илай-илай бешеренде әсәйем. Ул – Хәтимә Әминева – бәләкәйҙән етем ҡалып, өлә­сәһе ҡарамағында үҫкән. Аҙаҡ Сермән балалар йортонда тәрбиәләнгән. Буй еткергәс, уҡытыусы һөнәрен алып, Мул­дашҡа эшкә килгән, атайыма кейәүгә сыҡҡан. Ғаиләлә ике бала тыуған – мин һәм Венера һеңлем.
Һуғыштан һуң да халыҡ рәхәтләнеп йәшәп китә алманы. Иген араһында үҫкән билсәнде утарға йөрөр инек, ҡулдарыбыҙ ҡанап бөтә торғайны. Көн буйы эшләһәң, әҙ генә он бирәләр, был – үҙе бер ҡыуаныс. Әсәйем бәрәңгене иҙеп, йоҡа итеп йәйеп, йәймә бешерер ине. Көрпәнең ваҡ таяҡтары унан тырпайышып сығып тора торғайны. Шуны туғаным менән ҡыуанышып ашар инек.
Ауыл эргәһендәге йәшелсә фермаһына ла эшкә йөрөнөк. Унда кишер, кәбеҫтә, һуған һәм тәмәке үҫтерҙеләр. Быуанан, күлдән һыу ташып һибә торғайныҡ. Уңыш гел мул булды. Колхоз уны ситкә һатып аҡса эшләне. Халыҡҡа хеҙмәт хаҡы урынына йәшелсә һәм тәмәке бирә торғайнылар.
Атайым оҙаҡ йылдар “Совет” колхозында төрлө вазифа башҡарҙы. 1960 йылда республика ауыл хужалығы күргәҙмә­һендә ҡатнашты. Аслыҡ-яланғаслыҡты, һуғыш ғазаптарын күргән-кисергән, үҙ иңендә күтәргән, ләкин һынмаған, ауырлыҡтарҙа сыныҡҡан атай-әсәйем тормошомда һәр саҡ оло өлгө булды.

Рима Ҡоләхмәтованың иҫтәлектәрен Рамай Ҡаһир яҙып алды.

Учалы районы.