Быйыл көндәр йылы тороу сәбәпле, ауыл ерендә ҡаҙ өмәләре бер аҙ һуңлабыраҡ үтә. Шулай ҙа күп хужалар ҡар ятыуын көтмәй, ҡош-ҡортон һуйып, туңдырыуҙы хуп күрә. Ҡаҙ-өйрәк аҫраусылар, туғандарын, дуҫтарын һәм күршеләрен бергә йыйып, күңелле өмәләр үткәрә. Муллыҡ байрамы күптән түгел Күсем ауылы уңғандары тарафынан да ойошторолдо. Себеште көҙ һанайҙар, тигәндәй, һәр йортта тиерлек ҡаҙ өмәләре ауылға йәм һәм ҡот өҫтәй.


Ҡаҙ өмәһе — халҡыбыҙҙың матур милли йолаларының береһе. Бында кешеләр яҡындан аралаша, күңел аса. Күсем ауылының иң егәрле ғаиләләренең береһе Сәбилә менән Азамат Зәйнуллиндар ҡаҙ өмәһенә күршеләрен генә түгел, хатта ауылда йәшәгән иң етеҙ, таһыллы, уңған ҡатын-ҡыҙҙарҙы саҡырған, сөнки ҡаҙ йолҡоу үҙенә күрә ҙур оҫталыҡ талап итә. Ирҙәр ҡаҙҙарҙы һуйып, йолҡорға әҙерләһә, хужабикәләр “һә” тигәнсе уларҙы таҙартып та ҡуйҙы. Эш менән йыр-көлкө аралашып барҙы, байрамдың төп йыры “Ҡаҙ ҡанаты” бер нисә тапҡыр яңғыраны.
Сәбилә менән Азамат Зәйнуллиндар — ауылда күркәм ғаиләләрҙең береһе. Күпләп мал тотҡан, ҡош-ҡорт аҫраған ғаилә уңғандар иҫәбендә. Күптән түгел 35 бройлерын һуйып, таҙалап алһалар, әле ҡаҙҙарын йолҡторалар. “Бройлерҙар өсөн бер нисә өмә яһаныҡ, һимеҙ булдылар, күбеһе дүрт килограмдан артыҡ тартты. Балалар, туған-тыумаса, дуҫ-иш менән ашарға ла, артығын һатырға ла етә”, — тип ҡыуана Зәйнуллиндар. Йәш бала менән ултырыуға ҡарамаҫтан, йорт хужабикәһе бар эште теүәл башҡара. Кескәй Дамир ҙа әсәһенең уңғанлығына күнегеп бөткән, ахыры, уның иларға ла ваҡыты юҡ. Үҙенсә, өмәселәргә булышырға тырышып, ауыҙ эсенән нимәлер көйләп йөрөй. Әйткәндәй, уңған ҡатындар Ҡаҙ өмәһенең бар нескәлектәрен тулыһынса үтәргә тырыша. Мәҫәлән, ҡаҙҙы йолҡоп бөткәс, мамығын йыймай, хужабикәләр аяҡ-ҡулын шунда тығып һамаҡлай. Ололар әйтеүе буйынса, шулай иткәндә, аяҡ-ҡул һыҙлауһыҙ була икән.
Артабан гармунсы Зөлфәр Ҡунаҡҡоловтың дәртле моңо оҙатыуында көйәнтәләргә эленгән ҡаҙ түшкәләрен яурындарына һалып, йәшерәктәр һыу буйына ыңғайланы. Ҡалғандары гармунға ҡушылып йыр һуҙҙы. Егәрле килендәр иһә, ҡаҙ түшкәләрен йылғала сайҡап, төрлө теләктәр теләне: “Киләһе йыл да был йортҡа ҡаҙ үрсетергә насип булһын!”
Көн һыуығы өмәселәрҙең бит алмаларын бер аҙ семеткелеп алһа ла, кәйефтәр күтәренке. Сыр-сыу килеп өйгә ҡайтҡас, уларҙы тағы ла яуаплыраҡ, ҡатмарлыраҡ эш көтә ине. Ҡаҙ түшкәләренең эсен ярып, таҙартыу барыһынан да сослоҡ һәм иғтибарлыҡ талап итә. Был юлы бигерәк тә Дильмира Ҡунаҡҡолова, Әғниә Бикмырҙина, Әлимә Ғабдуллина һәм Диләфрүз Ғәҙелшиналарға етеүсе табылманы. Уларҙың ҡулына күҙ эйәрмәй, “һә”тигәнсе барыһын да эшкәртеп тә ҡуйҙылар.
Эш теүәлләнеп, ҡаҙҙар эленеп, өмәселәр тәмле сәй эсеп, бер аҙ ял иткәндән һуң, ҡаҙ мамығы һыҙырҙы. Кис ашҡа йыйып, ҡунаҡ һыйлаған йорт хужалары Сәбилә менән Азамат Зәйнуллиндар өмәселәргә ихлас рәхмәттәрен әйтеп, ҡаҙ итен өлөшләп таратты. Ҡыҙҙарға — ҡанат, малайҙарға — бот, хужаға — баш, ҡатынға — түш, ҡунаҡтарға оса майы эләккән, тип ит бүлде йорт хужаһы. Ул, һамаҡлап, һәр кемгә өлөшөн таратып сыҡты, барыһы ла хужаға киләһе йылда ла мул итеп ҡаҙ үрсетеүен теләне.
Тәү ҡарашҡа ябай һәм ғәҙәти кеүек күренгән “Ҡаҙ өмәһе” боронғо халыҡ йолаларын ҡайтанан тергеҙеү, уны пропагандалау булһа, икенсенән, бергәләшеп, уйын-көлкө, мәрәкәләшеп, хужалар өсөн оло бер эште атҡарыу сараһы ул. Ҡаҙ өмәләре гөрләп уҙа икән, тимәк, ауылдарыбыҙҙың ҡото һәм йәме һаҡлана, милли йолаларыбыҙ юғалмай, быуындан быуынға күсеп, йәшәй әле.

Әбйәлил районы.

Өмәселәрҙән ҡаҙ итенән аш әҙерләү өлгөһө

Ҡаҙ ите менән тары бутҡаһы бешереү өсөн түшкәне эшкәртеп, йыуып, 40-50 г ауырлыҡтағы киҫәктәргә бүләләр ҙә, һыуыҡ һыуға һалып, ҡайнатып сығаралар. Тоҙ, борос һибеп, яртылаш әҙер булғансы һүрән утта бешерәләр. Тарыны таҙартып, бер нисә ҡат йыуғандан һуң, ҡайнар һыу менән бешекләйҙәр. Һурпаға һалып, майҙа ҡыҙҙырылған һуған өҫтәйҙәр. Һурпа кимәле ярманыҡынан 3-4 сантиметрға юғарыраҡ булырға тейеш. Бутҡаны һүрән утта бешерәләр. Унан һуң 10-15 минут ултыртып торалар. Ҡаҙ ите ҡушылған бутҡаны ҙур тәрилкәгә һалып бирәләр. Ҡайһы бер төбәктәрҙә уны ҡарабойҙай, дөгө, һоло ярмаһынан да бешерәләр.