Бәхәсләшеп алып киттеләр. Юҡтан ғына – ғәләмәт сәмселдәр шул. Сәмселлектәре арҡаһында ла юҡты бар итеп, барҙы күп итеп, замандың алдынғы кешеләре булып йәшәп яталар. Уҡымышлы, киң даирәлеләр – ғилем менән, китап күплектән бүҫелергә торған профессор портфелеләй, лыҡын тултырылғандар. Ярты-йортолоҡто, яҡынсалыҡты ендәре һөймәй, әҙ генә лә теүәлһеҙлеккә түҙеп тора алмайҙар.
Затлы костюмдар кейеп, көҙгө сыуаҡта ҡала паркы буйлап баралар ине, береһе, икенсеһенең уйынса, яңылыш әйтеп ҡуйҙы.
– Бүлдерәм, ғәфү ит, улай түгел, саҡ ҡына икенсерәк атала. – Кемдер быға бөтөнләй иғтибар итмәҫ, шуның менән нервыларын һаҡлар ине, ә был, юҡ инде, тегене “енәйәт өҫтөндә” эләктерә һалды, шунда уҡ ҡулын шаҡарҙы.
– Ниндәй мәғәнәлә? – Уныһы дәғүәне, ысынлап та, аңламаны булыр. Ғәжәп тә түгел – тап ошо өлкәлә нимәнелер белеп еткермәүенә төртөп күрһәтеүҙәренә һис өйрәнмәгән. Бүтән берәй нәмәлә, уның һөнәренән ят тармаҡта, рәхим итһендәр, ә бында-а…
– Бер ни тиклем хаталандың. – Сөм-күк костюмлы ир ҙә ҡаты.
– Хаталанманым мин! – Бөтә донъяға билдәле ғилми ҡанунды ҡабатлағандай үткер белдерҙе һоро костюм.
Сағыу һарылыҡҡа, ҡуйы ҡыҙыллыҡҡа мансылған, шул йылы яҡтылыҡтары менән күңелдәрҙе лә балҡытҡан сентябрь ағастары араһындағы тар юлда туҡтап ҡалдылар.
– Һин әйткәнгә ныҡ яҡын, ләкин әҙ генә айырыла. – Һоро костюм да ныҡыш.
– Мин асыҡ беләм дә инде…
– Яңылышаһың, дуҫ.
– Юҡ.
– Эйе.
– Ярай, улайһа һинең вариант ниндәй? – Ниһайәт, альтернативаға рөхсәт бирелде.
– Вариант түгел, хәҡиҡәт. – Быны юғары, киң белдерҙе һоро костюм эйәһе һәм башланғыс кластар уҡытыусыһы тауышы менән үҙенең фаразын иғлан итте.
Ошо мәлдә әллә һауа тетрәп ҡуйҙы, әллә низағҡа ризаһыҙ ел кинәт тиҙлеген арттырҙы – ҙур саған япрағы урынынан өҙөлдө. Бәүелә барып, сөм-күк яурынға ҡағылды, ләкин һырыҡманы, йәшеллеге бөтөп өлгөрмәгән үләнгә төшөп йәйелде. Рәссам һүрәткә рыяһыҙ, әммә бик оҫта итеп һуңғы штрихын өҫтәгәндәй булды.
– Юҡ та инде-е…
Бәхәс көҙгө япраҡ өйөмөнә ут эләккәндәй ҡыҙҙы. Үтеп барыусылар шикле ҡарана башланы.
– Әйҙә, һорашабыҙ. – Өсөнсө берәүҙең исем-фамилияһы аталды. – Был өлкәлә ул тағы ла нығыраҡ шөғөлләнә бит.
– Бик арыу булыр! – Үҙенең хаҡлығына мең процентҡа ышанған икенсе бәхәссе паркты яңғыратып ризалашты – теге абруйлы белгес тә быны олпат раҫлаһын.
Телефонын сығарҙы.
– Еңелһәң, һинән – ресторан. – Оппоненты уны сираттағы мәртәбә айнытырға тырышты.
– Бара. Һин отолһаң – шулай уҡ.
– Әлбиттә, проблема юҡ. Шылтырат.
Өсөнсө иптәш тиҙ яуап бирҙе. Мәсьәләнең әрсәһе уға яҡшы белгескә хас теүәллек, эшлеклелек менән еткерелде. Уныһы ла, асыҡ зиһенле кеше, бәхәс предметын өҫтәмә һорауҙарһыҙ аңланы.
– Эһе, эһе, – был яҡ тыңлай, аңлағанын, ғәжәп, ымлыҡтар менән белдерә. Һирәк була был уның менән – тулҡынланыуынан микән ни? Улай икән, раҫлағаны хаҡ булмауы ла ихтимал… Күк костюм шулай тыңлап тора, йөҙөнә еңеү тантанаһы сыға бара – хәҙер генә уның триумфы тантана итәсәк! Һәм бында бушҡа төшкән ресторан да мөһим түгел, бында интеллектуаль еңеү – мәртәбә.
– Ярай, рәхмәт, – тине шылтыратыусы артабан, – шуны беләйем тигәйнем. – Ҡарашын иптәшенә бөркөп алды, ләкин һаубуллашырға ашыҡманы:
– Былай үҙеңдең хәлдәр нисек? Күптән күрешкән дә юҡ. Ҡара әле, анауы бер заман…
Шулай тип оҙон тәбәрәккә төшөп китте. Бәхәсле мәсьәләгә әйләнеп ҡайтырға теләмәгәндәй был…
Әммә һөйләшеү барыбер ҙә тамамланды һәм яуап бирергә тура килде.
– Тимәк, ресторан – һинән? Ҡасан, ҡайҙа?
– Юҡ.
– Минәнме ни?
– Юҡ.
– Кемдән? Бәлки, унандыр? – телефонға ымланы.
– Бер кемдән дә түгел. Йәки – икебеҙҙән дә.
– ?!
– Ике варианты ла дөрөҫ, тине.
Ҡысҡырып көлөп ебәрҙеләр.
Матур күренеш булды был, сөнки еңеүсе лә, еңелеүсе лә булманы.
Ошо секундта тыуған ботағынан мәңгелеккә тағы бер япраҡ ысҡынды һәм, ирҙәрҙең баш өҫтөндә ирәүән, көнләшеүһеҙ әйләнә бирҙе лә, баяғы, беҙгә таныш инде, туғаны янына сүгәләне. Дискуссияның һәйбәт һөҙөмтәһенән, гүйә, ул да ҡәнәғәт ҡалды.
Бәхәс уртаһында ҡалған һүҙҙәрҙең үҙҙәрен дә уйларға кәрәк бында, әйткәндәй – рәнйетмәү, үпкәләтмәү мөһим. Ғөмүмән, гел дөрөҫ ҡулланырға ине уларҙы – коллективта йәшәһәләр ҙә, һәр береһенең үҙ тормошо, холҡо, йөҙө бар бит. Үҙенсә типкән йөрәге, ҡыуана, бошона белгән күңеле барҙай тойола миңә. Төрлө, әлбиттә, йөрәктәре лә, күңелдәре лә. Япраҡтарҙыҡы ише. Ағастарҙыҡы һымаҡ. Кешеләрҙекеләй.



Һүҙ дауаһы


Хас та әҙәм бит ул автомобиль – берәй “һыҙлаған” ерен белгескә күрһәтәм тип алып барһаң, уныһы зым-зыя юғала. Бөгөн иртәнсәк кенә моторҙа ят тауыш барҙай ине, төшкә, ана, ҡайҙалыр боҫҡан.
– Ярай, яңынан сыҡһа, килерһегеҙ, – тине слесарь.
– Улай булмай инде – бер шаулап, бер тын ҡалып ни… – тип һуҡраныуыма ул, моғайын, күптәргә әйткәндер ҙә инде, сағыштырыуын ҡабатланы:
– Бауыр ҙа бит бер ауырта, бер баҫыла.
Образлы һүҙе менән бар шикте юйҙы ла ҡуйҙы. Тел дә һауыҡтыра шул.