Элек икмәк бешергән һайын хуш еҫ бөтә өйгә, урамға таралыр ине. Хәҙер иһә, ниңә тәмле еҫ ул тиклем таралып бармай икән, тип уйлайым. Венер Исхаҡовтың “Башҡортостан” гәзитенең былтырғы 25 ноябрь һанында баҫылған “Икмәк ниңә тәмһеҙ?” тигән мәҡәләһен ҙур ҡыҙыҡһыныу менән уҡып сыҡтым һәм һорауҙарыма бер ни тиклем яуап алғандай булдым.
Йыш ҡына үҙәк телеканалдарҙан, матбуғат биттәренән һәр төрлө ризыҡтарыбыҙға консерванттар, химик матдәләр ҡушылыуы тураһында мәғлүмәт бирәләр. Шуларҙы ишетһәң, сәстәр үрә тора. Һатып алған хәлдә лә, ашарға икеләнәһең. “Шикләнмәй ашаған ризыҡ дарыу булыр, шикләнгәнең сир булыр”, — тип әйтер ине ололар.
Ни өсөн ошондай аҙыҡ-түлек етештереүгә юл ҡуйыла икән, тигән һорау тыуа. Төп ризығыбыҙ икмәгебеҙ ҙә бындай ҡушылма­ларҙан азат түгел икән.
Гәзиттә “1986 – 1989 йылдарҙа СССР-ҙың икмәк ризыҡтары министры урын­баҫары һәм дәүләт икмәк бешереү сәнәғәте ғилми-тикшеренеү институтының баш белгесе Николай Чубенко әйтеүенсә, икмәк хәҙер ике категорияға бүленә: бешереү һәм дөйөм тәғәйенләнеш өсөн. Икенсеһе элек мал-тыуар өсөн оҙатылған. Бөгөн ошо ике айырманы бер кем дә тикшермәй. Советтар Союзы ваҡытында икмәк бары ГОСТ буйынса әҙерләнһә, әле икмәк заводтарына үҙҙәре эшләгән техник шарттар буйынса бешереү рөхсәт ителгән. “Дөйөм тәғә­йенләнеш”тәге онға уның күрһәткесен нормаға еткереү өсөн тирмәндәрҙә клейковина йәки глютен ҡушыла. Документта унан әҙерләнгән икмәк яҡшы күренһә лә, ғәмәлдә иһә тәме буйынса бөтөнләй сифатһыҙ аҙыҡ килеп сыға. Тағы 2011 йылдан бойҙайҙы һәм ондо зарарлы матдәләр менән эшкәртә башланылар” тигән юлдарҙы уҡығас, аптырауға ҡалдым. Яҡын киләсәктә бындай зарарлы матдәләр ҡушылған икмәкте ашаған илебеҙ граждандарының һаулығы нисек булырын күҙ алдына килтереү ҡыйын түгел. Әле лә телевизорҙан, Интернеттан ярҙам һорап мөрәжәғәт иткән ауырыу бала­ларҙың, ата-әсәләрҙең хәсрәтле йөҙҙәрен күреп йөрәк әрней. Ә ауырыуҙар, зәғифтәр йылдан-йыл күбәйә бара. Ул балаларҙың да ата-әсәһе шул химик матдәләр менән тыңҡыслап тултырылған ризыҡ менән туҡлана бит.
Хоҙай Тәғәлә халҡына, йәшәгән еренә ҡарап, ашар ризығын да биргән, дауаланыр өсөн дарыу үләндәрен дә үҫтергән. Милли аҙыҡтарыбыҙ, йәшәгән еребеҙ беҙҙең төҫ-һыҙаттарыбыҙҙың, холоҡ-фиғелебеҙҙең ниндәй булырын билдәләй. Хайуандар донъяһында ла ит ашағандары — йырт­ҡыстарға, үлән менән генә туҡлан­ғандары үлән ашаусыларға бүленә. Борон тик буҙа, ҡымыҙ менән танһығын ҡандырған халҡыбыҙ һуңғы йылдарҙа алкоголле эсемлектәрҙе ҡулланыуға әүәҫләнеп киткәс, милли йөҙөн, үҙенә генә хас иң матур сифатын юғалта башланы. Эскелек, ғәмһеҙлек, бөтә нәмәгә лә битарафлыҡ тамыр йәйҙе, йәнә шуныһы ҡыҙғаныс: йәштәрҙең үҙ йәндәрен үҙҙәре ҡыйыуы ла ғәҙәти күренешкә әйләнеп бара. Икмәгебеҙгә лә төрлө химик матдәләр ҡушып бешереү менталитетыбыҙға зыян килтерә. Килер быуындың ниндәй булыры борсолдора. Ә бит халыҡты юҡ итеү өсөн атом бомбаһы ла кәрәкмәй, түбән сифатлы, химик матдәләр ҡушылған ризыҡтар менән туҡланып, алкоголле эсемлектәр эсеп, әкренләп ул үҙенән-үҙе юҡҡа сығасаҡ.
Ауырыу балалар өсөн реабилитациялау үҙәктәре асып, сит илдәргә ҡиммәт хаҡҡа дауаланырға ебәреп кенә был проблемаларҙан ҡотолоп булмай. Халҡының һаулығын, киләсәген ҡурсыған ил ағалары мөмкин тиклем аҙыҡ-түлегебеҙҙең сифатлы булыуын хәстәрләргә, ныҡлы контролдә тоторға тейеш. Ил ҡеүәте – табыныбыҙҙың байлығында, йәме икмәктә икәнен барыбыҙ ҙа белә. Халҡыбыҙ юғары сифатлы икмәк ризыҡтары менән туҡланһын өсөн, бәлки, яҡын киләсәктә тирмәндәрҙең эшен юлға һалырға кәрәктер. Кемдәрҙер эшле булыр. Кешеләр сифатлы икмәк ашап ҡыуаныр. Аңлайым: фермерҙарыбыҙға еңел булмаҫ, бихисап документ йүнәтергә кәрәгер, әленән-әле тикшереп тә торорҙар. Ашаған ризыҡтарыбыҙ юғары сифатлы, эскән һыуыбыҙ таҙа икән, илебеҙ рухлы, һау-сәләмәт халҡы менән көслө булыр.