“Аллаһтан ҡурҡыу тигән ҡайҙа ҡалды,
Зар илар урындарҙа көлгәндән һуң?..”

М. АҠМУЛЛА.

Бер нисә йыл элек сыҡҡан Америка йәнһүрәтендә шундай күренеш бар: алыш барышын ҡарап, ни ҡылырға белмәй аптырап ултырған халыҡҡа “Көлөргә!” тип яҙылған ҡағыҙҙы күрһәтеү менән барыһы ла бөгөлә-һығыла шарҡылдай башлай. Яҡшы кәйеф өсөн бер ниндәй сәбәп булмаһа ла. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ошолай көсләп көлдөрөү хәҙер беҙҙең йәмғиәткә лә үтеп инә.

Үҙәк телевидениела барған “иң шәп” тапшырыуҙарҙың, сериалдар­ҙың күбеһенең тамашасы иғтибарын шул алым аша яулауы сер түгел. Һүҙ бутҡаһы, мәғәнәһеҙ шаяртыу, көндәлек тормошҡа ҡағы­лышлы тоҙһоҙ көләмәстәр, кемделер эләкләргә маташыу... Быны тамаша ҡылған зал­дағылар, маймылдарса ҡыла­нып, һәр ишеткәненә баш сай­ҡап, “һыны ҡатып”, бер-береһен уҙҙырырға тырышып көлә. Тик күҙҙәре һата үҙҙәрен: ҡараштар ҡоро, һалҡын булып ҡала.
Ҡайҙан килә һуң был яһал­малыҡ? Дин белгестәре әйте­үенсә, әлеге һыҙат бөгөнгө көн менән генә йәшәгән, тик үҙ мәнфәғәтен ҡайғыртҡан, дөйөм киләсәктең яҙмышы хаҡында уйламаған тәкәбберҙәргә хас. Сифатһыҙ, мәғәнәһеҙ шоу­ҙарҙың күбәйеүе йәмғиәттә тап шундай кешеләрҙең артыуына бәйле. Уларға эйәреп, буштан-буш ауыҙ йырып, ҡул сабып ултырһаҡ, йәш быуын ниндәй өлгө алып үҫер? Ихлас кү­ңел­дән көлөүҙе түгел, ә яһалма, мыҫҡыллы шар­ҡылдауҙы ишеткән бала яҡшынан яманды, дөрөҫлөктән ялғанды айы­рырға өйрәнерме? Һөҙөмтәлә ул яңылыш юлдан китмәҫ тип ышана алабыҙмы? “Көл!” ти­гәнгә көсләп ауыҙ йырып өйрәнгән баланың киләсәктә үҙ фекере булырмы?
Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләй­һис-сәләм әйткәнсә, буш менән булышыу, күп һөйләү, мәғәнәһеҙ көлөү, кәрәкмәгән мәғлүмәт еткереү, уны таратыу әҙәм балаһы өсөн бөтөнләй ят булырға тейеш. Әгәр ҙә ки ғәмәлең изге ниәттә, көнкүреш шарттарын, үҙ-ара мөнә­сәбәт­тәрҙе яҡшыртыу маҡ­сатын күҙ уңында тотмай икән, уны баш­ҡармау хәйерле. Файҙаһыҙ эшкә ваҡыт сарыф итеү, башҡа кешеләрҙең тормошонда ҡаҙы­ныу, ғәйбәт һөйләү – ҙур гонаһ. Мәғәнәһеҙ һүҙҙе тыңлағандар­ҙың, бушҡа көлгәндәрҙең иһә аңы томалана, уларҙың фе­керләү ҡеүәһенә зарар килә. Ошо урында Н.В. Гоголдең “Ревизор” комеди­яһындағы Го­родни­чийҙың һүҙҙәрен иҫкә алырға кәрәктер: “Кемдән көләһегеҙ?.. Үҙегеҙҙән!”
Әлбиттә, гелән етдилеккә өҫтөнлөк бирергә тимәгән. Яҡшы кәйеф, һәр көндө йылмайып ҡаршылау, күңел нурын башҡаларға өләшеү – Ислам тәрбиәһенең төп нигеҙе. Тик уларҙа яһалмалыҡ булырға тейеш түгел. Ваҡытында әйтелгән аҡыллы мәрәкә, хикмәтле һүҙ, ихлас көлөү генә күңелде үҫтереп ебәрә, уйланырға мәжбүр итә бит. Йәш быуынға хаҡ юлды тап шундай тәрбиә өлгөһө күрһәтер.