Бәшмәк йыйырға яратам. Беренсенән, күңел булғансы рәхәтләнеп урманда йөрөйһөң. Икенсенән, кәрзиндәр тулһа, ҡышҡа тәмле һый әҙерләргә лә була.

Урман эсенә инеү менән бында бәшмәк бармы-юҡмы икәнен әйтә алам. Көҙөн дуҫтар шылтырата башлай: әйҙә урманға барайыҡ. Бының – үҙ сәбәптәре, күптәре уның төрҙәрен айырмай. Ысын бәшмәксенең теүәл үтәгән ҡанундары ла бар: юл буйынан йыймаҫҡа, шик тыуҙырғанын алмаҫҡа!
Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һатыуға сығарылған бәшмәктең сифатын тикшереү мөмкин түгел. Баҙарҙа сауҙа иткәндәрҙән һораһаң, улар һис шикһеҙ экологик яҡтан таҙа төбәктәрҙе атаясаҡ. Ә бәшмәктең ысынында ҡала ситендәге урмандан йыйылыуы ла ихтимал. Бынан бер нисә йыл элек “Үҙәк баҙар”ҙа лаборатория эшләй ине. Һатыуға бары тик лаборатор тикшереүе үткән бәшмәктәр сыҡты. Әле хәл башҡаса. Тәү сиратта баш ҡалаға райондан һатыу итергә килеүселәр хәҙер баҙар эргәһендә тора ла алмай, ә башҡа бәләкәй сауҙа нөктәләрендә тикшереү үтеүе икеле. Шуға ҡулдан алған бәшмәктең сифатлымы, юҡмы икәнен ашап ҡарама­йынса әйтеп тә булмай. Аҡ бәшмәк, ҡайын бәшмәге, гөрөздәне һәйбәт танығанда ҡурҡмайынса алырға була ул. Ә бына башҡаһын урманға сығып үҙеңә йыйыу хәйерлерәк.
Рәсәйҙә бәшмәк миҙгеле башланыу менән ағыуланыусылар тураһында хәбәр тарала. Йыл һайын республикала бәшмәктән 150 – 200 кеше зыян күрә. Әгәр был ризыҡтан һуң тән ҡыҙыуланһа, уҡшытһа, хәл бөтә башлаһа, кисекмәҫтән табипҡа мөрәжәғәт итергә кәрәк, сөнки ағыуҙы тиҙ арала организмдан сығарыу мотлаҡ. Дауаланғандан һуң сәләмәтлекте тергеҙеү ауыр бирелә, бауыр һәм башҡа эске органдар токсиндар менән зарарлана.
Ямғырлы ай халыҡҡа күп зыян килтерһә лә, бәшмәкселәр өсөн ҡулай булды. Йылдың-йылы бәшмәк осорон көтөп алған бер танышым, ҡырҡты уҙған ир-уҙаманы, яңыраҡ 60 мең һумлыҡ “урман ите” һатыуы тураһында һөйләне. Ул көнөнә уртаса өс меңдән дә кәм аҡса эшләмәйем тип аптыратты. Әлбиттә, аяҡ аҫтында ғына ятҡан “аҡсаны” кеҫәгә һалыу күпме ваҡыт, бил бөгөү һәм түҙемлек талап иткәнен бәшмәксе үҙе генә белә.
Бәшмәк – күптәрҙең яратҡан аҙығы. Кем өсөндөр ул – табыш сығанағы, икенселәр – һатып алыусы. Нисек кенә булмаһын, йыйғанда ла, алғанда ла алданып ҡуймағыҙ. Шик тыуҙырған бәшмәктән шунда уҡ баш тартырға кәрәк.
Беҙҙең яҡтарҙа киң таралған, барыбыҙ ҙа таныған баллы бәшмәкте (опята) бик тәмле ҡабымлыҡ тип беләбеҙ. Ә ысынында... урман өсөн бик ҡурҡыныс икән ул. Ныҡ үрсеп, ағастарҙың тамырын ҡорота.

БЕЛӘҺЕГЕҘМЕ?
= Бәшмәк ҡан тамырҙарына холестерин ултырыуға ҡамасаулай.
=●Cтенокардияны һәм йөрәк ауырыуҙарын еңеләйтеү өсөн аҡ бәшмәк ашарға кәңәш ителә.
●=Әтәс бәшмәгендә (лисичка) зарарлы бактерияларҙы юҡҡа сығарыу үҙенсәлегенә эйә булған тәбиғи поливитамин бар.
●=Шампиньон иммунитетты нығыта, шәкәр диабеты сиренән дауа.
=Нарат (рыжик) бәшмәге туберкулезға “аяҡ сала”.
=●Майлы бәшмәктә һәм әтәс бәшмәгендә күреү һәләтен яҡшыртыусы матдәләр бар.
=Вешенка юғары ҡан баҫымын төшөрә, нервы һәм иммун системаһына ыңғай йоғонто яһай, организмды ҡартайыуҙан һаҡлай.

БӘШМӘКТӘН ИКРА
Ике килограмм бешкән бәшмәк, өс баш һуған, өс кишер, ике стакан үҫемлек майы, өс лавр япрағы, 10 бөртөклө ҡара борос, бер аш ҡалағы тоҙ, бер аш ҡалағы туғыҙ процентлы һеркә.
Икра өсөн бәшмәктең һәр төрө лә бара. Бәшмәктәрҙе таҙартып йыуғас, үҙегеҙ теләгәнсә турап, тоҙло һыуҙа 10-15 минут ҡайнатып алырға. Дуршлагка һалып сайып, һарҡҡас, ит үткәргес аша үткәрергә. Һуғанды ваҡ ҡына итеп турарға, кишерҙе таҙалап йыуып, ҡырғыс аша ҡырырға. Һуғанды, кишерҙе ҡыҙҙырғас, бәшмәктәрҙе өҫтәп, тәменсә тоҙ һәм ҡалған майҙы, лавр япрағы һалып, яҡшылап болғатып, сәғәт ярым-ике сәғәт быҡтырырға. Иң һуңынан аш һеркәһе өҫтәргә. Әҙер икраны стерилләнгән банкаларға һалып, ҡапҡас менән ябырға.

АҠ БӘШМӘКТЕ ТОҘЛАУ
Бер килограмм аҡ бәшмәк, бер укроп башағы, өс-дүрт тырнаҡ һарымһаҡ, ике аш ҡалағы тоҙ, 10 бөртөклө ҡара борос, 10 ҡа­рағат япрағы.
Тоҙло һыу ҡайнатып, йыуылған таҙа бәшмәктәрҙе шуға һалып ҡайнатып алырға.
Стерилләнгән банка төбөнә әҙерәк тоҙ, ике бөртөк борос, укроп башағы, ҡарағат япрағы һалғас, өҫтөнә бәшмәк теҙергә, бәшмәк өҫтөнә тағы ҡарағат япрағы, борос, тоҙ һибеп, йәнә бәшмәк өҫтәйбеҙ. Шулай банка тулғансы ҡатлап, тығыҙлап тултыра­быҙ. Һуңынан теге бәшмәк ҡайнатҡан һыуҙы өҫтөнә ҡоябыҙ.

Л. ҒАФАРОВА әҙерләне.