Этнотуризмды, агротуризмды үҫтерәйек тип нисәмә йыл ауыҙ һыуын ҡоротоп һөйләйбеҙ. Әлбиттә, был йүнәлештә республикала айырым эшҡыуарҙар күпмелер кимәлдә эш тә алып бара. Әммә тотош яйға һалынған ғына система, механизм һаман юҡ.
Интернетта башҡорт ҡулланыу­сылары араһында аҙнаға яҡын бишбармаҡ тураһында бәхәс бара. Уға социаль селтәрҙә баҫылған ошондай хәбәр сәбәпсе булды: “Яңыраҡ һеңлем кейәүгә сыҡты. Әбйәлил яҡтарына туйға барҙыҡ. Аптырап ҡайтылды, ашты табаҡ менән өҫтәлгә ултырталар, кәсәгә һалып, ағас ҡалаҡ менән ашайһың... Әбйәлилдәр бөтәһе лә шулай эшләйме?”
Күрәһең, көнүҙәк тема булып сыҡты был, комментарийҙар яуҙы ғына. Шулай булмай, кешегә ризыҡ көн дә кәрәк: иртән дә, төш тә, кис тә. Ҡайһы берәүҙәргә ашам­лыҡтың өҫтәлгә ошо рәүешле бире­леүе ят тойолһа ла, яҙмалар башлыса бишбармаҡты маҡтауға ҡайтып ҡалды. Мәҫәлән, “Байрамда, ялда шулай ашайбыҙ. М-м-м, тәмле!”, “Әбйәлилдең бишбармағы никахта ла, туйҙа ла шәп булды”, “Миңә шулай нығыраҡ оҡшай, һәр кем үҙенә етәрлек һалып ала”, “Ирем менән шул яҡтарҙа ҡунаҡта булдыҡ, бишбармаҡтары бик оҡшаны!” Төрлө төбәктәрҙә уны нисек әҙерләүгә, табынға ҡайһылай итеп биреүгә лә иғтибар көслө ине: “Баймаҡтар итте бешереп, картуф менән айырым ҡуя. Һалмаһы ҙур, шаҡмаҡлы”, “Әбйәлилдәр итте ашҡа һала, туҡмасы нәҙек оҙонса”, “Ырымбурҙа ит-картуфты айырым ултырталар, ашҡа картуф һалмайҙар, итте ваҡ ҡына итеп турайҙар”, “Йылайырҙа бишбармаҡ һурпалыраҡ була. Итте турап, картуф менән аралаштырып ултырталар. Ҡа­рынды айырым һауытта бешерәләр, һурпаһын ашҡа ҡушмайҙар, ә табында картуф менән ит араһына һалалар”, “Хәйбуллала ҡамырҙы дүрткел итеп ҡырҡып, тоҙлоҡло һурпала бешерәләр. Картуф өҫтөнә итте өлөшләп турап, күп итеп өйөп һалалар...”
Комментарийҙар араһында тәрән уйға һалғандары ла бар ине. Әбйәлилдән: “Бер йылы ауыл буйлап Мәскәү кеше­ләре, бишбармаҡ бешереп ашатығыҙ, аҡсаһын да түләйбеҙ, тип йөрөнөләр. Тәким уларҙың үтенесен үтәүсе табылманы шикелле...” – тип яҙҙы бер ҡатын. Йылайырҙан иһә: “Бер итальян һуғым ваҡытына тап килеп, беҙҙең менән аҙна буйы ҡунаҡ булып йөрөнө. Көн һайын булһа ла, бик яратып ашаны биш­бармаҡты”, – тигәне өҫтәлде. Уҙған аҙнала беҙҙең гәзиттең йома һанында баҫылған мәҡәләлә лә испандар менән әңгәмәлә ҡунаҡтар: “Беҙҙә емеш-еләктән ҡайнатма эшләү юҡ, үҙебеҙ бәлеш бешермәйбеҙ, гел әҙерҙе һатып алабыҙ. Ә башҡорттарҙа, киреһенсә, бөтөнөһөн үҙҙәре тәмле итеп әҙерләй”, – тип һоҡланыуҙарын белдерә.
Күренеүенсә, беҙҙең милли аш-һыу республиканың төрлө төбәктәре халҡын да, Мәскәү кеүек ҙур ҡалаларҙан килеү­селәрҙе лә, сит ил кешеләрен дә битараф ҡалдырмай. Статистика һандарынан кү­ренеүенсә, туристар аҡса­ларының 30 про­центтан күберәген ошолай урындағы нәзәкәтле ризыҡ менән туҡланыуға тотона. Быға хатта иҫтәлекле урындарға сәйәхәткә ҡарағанда ла күберәк сығым китә икән. Ә ниңә шунан файҙаланмаҫҡа! Ҡытайҙа сәй әҙерләп эсеү тамашаһы ғына ла күпме туристы ылыҡтыра. Европала шарап тәмләп ҡарау процесы һуң... Абхазияға барыусыларҙы шундағы умарталыҡтарға экскурсия көтә. Унда маҡтай-маҡтай бал тәмләтәләр, һатып алырға өндәйҙәр. Башҡортос­тандан барыусылар бындай “баллы телмәр”ҙе һүҙһеҙ генә тыңлап тора ла шундай ҙа тәмлекәсте алмай боролоп китә. Үҙе­беҙҙең башҡорт балына бер ни етмәгәнен улар яҡшы белә шул...
Ә беҙҙең күп милләтле илебеҙ – был юҫыҡта үҙе бер табыш. Һәр халыҡтың үҙенә генә хас аш-һыуы бар. Ҡайһылыр төбәк тоҙланған ҡыяр, кәбеҫтәһе, ебе­телгән алмаһы менән дан тотһа, ҡай­ҙалыр телеңде йоторлоҡ кеүәҫ әҙер­ләйҙәр. Башҡорттоң да башҡаларға ят булған ризыҡтары бихисап. Ниңә шул уҡ бишбармаҡты, бауырһаҡты, ҡоротто, ҡымыҙҙы, буҙаны туристарға тәҡдим итеп кенә ҡалмаҫҡа, ә ҡыҙыҡһы­ныу­сыларҙың үҙҙәренән бешертеп, әҙерләтеп ҡара­маҫҡа? Бындай оҫталыҡ дәрес­тәренән һуң улар шул ризыҡтарын тәмләр ҙә, теләгәндәр төрлө-төрлө рецептарын яҙып та алыр ине.
Әле көндәлек табыныбыҙҙы биҙәгән ябай ризыҡ бишбармаҡтың ғына ла республиканың төрлө тарафында йәшә­гән халҡында төрлө фекер тыуҙырыуына ҡарағанда, был теманың әһәмиәте ҙур булыуына шик юҡ. Юҡҡа ғынамы ни, йүн белгән сит ил кешеләре “аутентик”, йәғни төп нөсхә, тип үлеп бара. Ә шул уҡ аутентик башҡорт ризығын, бейеүен, йырын, уйынын тик ошо милли ерлектә генә барлыҡ шартына еткереп әҙерләп, башҡарып, күрһәтеп, кешеләр күңеленә еткереп була. Шуныһы мөһим: был хоҡуҡты беҙҙән берәү ҙә тартып ала алмай. Ошо өҫтөнлөктө күптән иркен ҡулланырға ваҡыттыр.