Ауырымаған кешегә рәхәт. Ул бәхетле. Донъяһы теүәл... Ә бына сирләп ҡара. Шунда уҡ тормошоңдоң ҡояшы һүнә

Ғәҙәттә, пациенттар ыҙа сигә. Ауыртынып бар шул дауаханаға, һыу буйы сират тор, башын күтәрмәй алдындағы ҡағыҙҙарын тултырған табипҡа зарыңды һөйлә, унан бер ҡосаҡ төрлө тикше­релеүҙәргә йүнәлтмә һәм дарыуҙарға рецепт тотоп сығып кит. Ҡайтып түшәктә аунайыммы тиһәң, йәнә поликлиникаға ҡабул итеүгә барырға ваҡыт етә. Бер танышым әсенеп тә, көлөп тә һөйлә­гәйне: “Дүрт көн сирләү осоронда өс көнөн ауылдан автобуста үҙәк район дауаханаһына белгестәргә күренергә, бөтөнләй башҡа ауылдағы амбу­ла­торияға анализдар бирергә йөрөп үткәрҙем дә барыһына ҡул һелтәп ҡабат эшкә сыҡтым...”
Ярай ҙа дауа тиҙ генә килешһә. Ҡайһы берҙә дөрөҫ диагноз ҡуйҙыра алмайынса ла байтаҡ ваҡыт сарыф итәһең – бар ағзаларыңды тикшертеп бөтәһең, рентген да, УЗИ тикшереүе лә үтәһең, анализдар ҙа бирәһең. Табип хатаһы ла – мөһим мәсьәлә. Ҡыҫҡаһы, ауырыуға тарыма, тарыһаң – арыма.
Ошондай төрлө кәртәләрҙе үтеү кәрәклегенән арыған кешеләр башҡа юлдарҙы һайлай. Халыҡтың дүрттән бер өлөшө үҙаллы дауалана. Интернеттан, телевидениенан, ваҡытлы матбуғаттан ишеткән-күргән-уҡыған­дарына, таныш-белештәренең кәңәшенә таянып. Кемдер халыҡ медицинаһына мөрәжәғәт итә. Билдәле, ҡайһы бер осраҡтарҙа ул заман медицинаһын алмаштыра алмай. Һөҙөмтәлә сирҙе аҙҙырмай дауалау ваҡыты уҙып китеүе бар.
Ошо сәбәпле икенсе хәүефле йүнәлеш сәскә ата. Рәсәй традицион һәм халыҡ медицинаһы белгестәре ассоциацияһы президенты Владимир Егоров әйтеүенсә, былтыр илебеҙҙә халыҡ табиптары һәм им-томсолары хеҙмәтенә ихтыяж 20 процентҡа артҡан. Йән башына тура килгән экстрасенстар буйынса Рәсәй былай ҙа Ер йөҙөндә беренсе урында тора. Ни өсөнмө? Беҙҙә табиптарҙың ҡағыҙ эшенән бушап дауалау менән шөғөлләнергә ваҡыты юҡ тиерлек. Ә күрәҙәсе-имселәргә эләгеүе еңел, тиҙ. Бөтә Рәсәй йәмәғәт фекерен өйрәнеү үҙәге мәғлүмәттәре буйынса, былтыр һорау алыныусыларҙың 30 проценты сираттың оҙонлоғо йәки белгестең булмауы арҡаһында табипҡа күренә алмаған, йәнә 30 проценты медицина хеҙмәткәрҙәренең тупаҫ мөғәмәләһенә зарланған, тағы 30 проценты уларҙың һөнәри наҙанлығын билдәләгән. Артабан был кешеләр йә үҙ алдына дауалана, йә халыҡ табибына бара ла инде...
Шуныһы ҡыҙыҡ, хәҙер табиптар үҙҙәре лә пациенттарҙан зыян күрә, уларға зарлана икән. Күрәһең, ваҡыт – аҡса, тигәнде улар ҙа аңлай башлаған. Ҡабул итеүгә электрон рәүештә алдан яҙылып та табипҡа килмәгән кешеләр тураһында бара һүҙ. “Тере сират”ты бөтөрөп, яңыса эшләүгә күскәйне дауалау учреждениелары. Баҡһаң, был ысулдың кире яҡтары ла бар. Ауырыу Интернет йә инфомат аша кәрәкле белгескә күренергә яҙыла ла бармай ҙа ҡуя. Йәки ҡайһы берәүҙәр бер табипҡа аҙнаның бөтә көндәренә лә урын ала ла аҙаҡ үҙенә иң ҡулайлыһын һайлап бара. Компьютерҙа был ваҡыт биләнгән тип билдәләнә, бүтән берәү яҙыла алмай. Ысынында иһә ул – “үле йән”. Йәғни иҫәпкә бар, һанға юҡ. Ундайҙар 20 процент тәшкил итә икән. Мәҫәлән, Мәскәүҙә өс ай эсендә 21 миллион тапҡыр табипҡа яҙылғандар. Шуның дүрт миллион осрағында билдәләнгән ваҡытҡа килмәгәндәр. Пенза өлкәһендә лә хәл ҡырҡыу.
– Пациент ҡабул итеүгә килмәгәс, поликлиника уның өсөн тейешле финанс аҡсаһын алмай. Тимәк, зыян күрә. Баш табиптан күрһәткес талап итәләр. Шунан алдап отчет биреүҙәр башлана. Закон буйынса беҙҙә кеше үҙенең һаулығы өсөн хоҡуҡи ҙа, административ та яуаплылыҡ тоймай. Быны һаулыҡ һаҡлау системаһы эшләй. Пациент иһә эсергә, тартырға, диспансеризация үтмәҫкә мөмкин. Етмәһә, табипҡа ҡабул итеүгә барыуға ла етди ҡарамай, ошолай башҡаларға хеҙмәт күрһәтергә ҡамасаулай, – ти Пензанан табип Сергей Дегтярь.
Берәүҙең дә зыянға эшләгеһе килмәй. Һөҙөмтәлә был эшкә яуапһыҙ ҡараған кешеләргә штраф һалырға йәки икенсе юлы түләүле хеҙмәттән файҙаланырға мәжбүр итергә, йә иһә уларға электрон сиратҡа яҙылыуҙы тыйырға тигән тәҡдимдәр яңғырай башлаған. Бында, әлбиттә, сетерекле мәлдәр ҙә етерлек. Мәҫәлән, пациент ҡабул итеүгә үҙен насар тойоуы йәки ғаилә хәле сәбәпле килмәй... Килеп тә, кәңәшмәлә ултырған белгесте көтөргә теләмәй ҡайтып киткәндәр була... Бәғзе өлкән йәштәге кеше байтаҡҡа алдан яҙылып, көнө килеп еткәс, быны онотоп ҡуйырға ла мөмкин... Һәр хәлдә мәсьәләне хәл иткәндә “ете ҡат үлсәп, бер ҡат киҫ” принцибы отошло булыр, моғайын.