“Был яуызды еңеп буламы, юҡмы?” – Яҙ һайын, саҡ баш ҡалҡытҡан йәш бәрәңге үҫентеләрендә колорадо ҡуңыҙҙарының ҡыбырлашыуын күреп, шулай тип уйларға мәжбүр булаһың. Ә бит былтыр йәй уларҙы нәҫел-нәсәбенә хәтлем ҡоротҡан һымаҡ инек... Ғалимдар уларға ҡаршы яңы препараттар уйлап табып тора, әммә ҡуңыҙҙың быға иҫе лә китмәй, үрсей генә... Яңыраҡ Өфө биологтары был йүнәлештә бик көслө дарыу – Bacillus subtilis (Сенна таяҡсаһы) бәшмәгенән яһалған препарат – ҡулланыу юлын тапты.

Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Биохимия һәм генетика институты тәҡдим иткән был препарат үҫемлектәрҙең туҡыма­һына үтеп инә һәм артабан шунда йәшәй. Ғалимдар тәжрибә үткәр­гәндә ошо Сенна таяҡсаһының колорадо ҡуңыҙҙарына тәьҫирен дә өйрәнде. Улар лаборатория шарттарында ҡуңыҙҙың ҡарышлауыҡ­тарына ошо бәшмәктән алынған микроорганизмдарҙы “ашатты”. Һөҙөмтәлә 21 көн үтеүгә оло ҡуңыҙҙар бирешә башлай, уларҙың йәшәү һәләте ҡырҡа кәмей, ә ҡарышлауыҡтар бер тәүлек үткәс тә сиргә һабыша һәм ҡайтанан терелә алмай.
“Bacillus subtilis” вирусы үҫем­лек­тәргә зыян килтермәй, кешегә лә һис зарары юҡ. Был препаратты, ғалимдар раҫлауынса, колорадо ҡуңыҙына ҡаршы ғына түгел, башҡа күп төрлө баҡса ҡоротҡостарына ҡаршы көрәштә лә файҙаланып була.
– Колорадо яуызы менән күп йыллыҡ көрәштә еңеп сығырға ярҙам итәсәк сара, ниһайәт, табылды, тимәк? – Был һорауҙы мин ошо институт хеҙмәткәре, биология фәндәре докторы Галина Беньков­скаяға бирҙем.
– Юҡ шул, – тип көрһөндө Галина Васильевна. – Һәр яңы препаратҡа был ҡуңыҙ тиҙ яраҡлаша, һәм артабан уны ҡулланыу көтөлгән һөҙөмтәне бирмәй. Кибеттәрҙә ялтырауыҡлы ҡаптарҙа төрлө исемдәр менән һатылған препараттар ҙа асылда бер үк тәьҫир көсөнә эйә, бер-береһенән айырылмай. Беҙҙең күп йыллыҡ тәж­рибә күрһәтеүенсә, колорадо ҡуңы­ҙына ҡаршы дарыуҙы төрләндереп торорға, әленән-әле яңыларын эшләргә кәрәк.
– Ә донъяның алдынғы илдә­рендә, мәҫәлән, Европала уға ҡаршы нисек көрәшәләр һуң?
– Уларҙа ла – шул уҡ проблема. Фәҡәт Англияны ғына айырым телгә алырға мөмкин – был дәүләт еренә ҡуңыҙ тарала алмай. Берҙән, Англия менән Европа ҡитғаһы араһындағы Ла-Манш боғаҙы кәртә булып торһа, икенсенән, карантин яҡшы ойошторолған.
– Тимәк, 70-се йылдар урта­һында Балтик буйынан беҙҙең яҡтарға һалам менән килтерелгән был бөжәкте карантин булдырыу юлы менән туҡтатырға мөмкин инеме?
– Бында карантин ғына әллә ни эшләй алмай барыбер. Уҙған дәүер эсендә ҡуңыҙ Башҡортостанға былай ҙа әллә ҡасан килеп еткән булыр ине, ул көнсығышҡа табан күсеп килә лә башлағайны. Балтик буйы республикалары, мәҫәлән, ул саҡта былай ҙа беҙҙең ил ере булды бит. Һалам ташыу уның килеүен бер аҙға тиҙләтте генә. Шуны ла әйтергә тейешмен: йәшелсә түтәл­дәрен бер туҡтауһыҙ ағыулау беҙҙең организмға ла кире тәьҫир итмәй ҡалмай. Иң хәүефһеҙ ысул – колорадо ҡуңыҙҙарын һәм уларҙың ҡарышлауыҡтарын ҡул менән йыйыу. Көн һайын. Былай итеп ҡоротҡос бөжәкте бөтөрөп булмай, әлбиттә, ләкин бәрәңгенең төп өлөшөн һаҡлап ҡалырға мөмкин.