Совет осоронда ауыл ерҙәрендә халыҡ колхоздарға берләштерелде, ҡалаларҙа завод-фабрикалар төҙөлдө, барлыҡ кеше эшкә урынлаштырылды, синфи яҡтан тиң хоҡуҡлы ителде. Ошо сәйәсәт 70 йыл буйы алып барылды – “байҙар” һәм “ярлылар” тигән төшөнсәләр бөтөнләй юҡҡа сыҡҡайны. Әлбиттә, бындай тигеҙлек ҡан, күҙ йәштәре аша яуланды. Бәғзеләрҙе хәләл ҡул көсө менән төҙөгән донъяһынан мәхрүм итеп, тыуған еренән, иленән айырып һөргөнгә ебәреү кеүек яуызлыҡтар ҙа ҡылынды ул заманда. Халыҡ түҙҙе...

Әммә, нисек кенә булмаһын, һәр кешене эш урыны менән тәьмин итеү, ваҡытында тулыһынса хеҙмәт хаҡы түләү, тотош халыҡты бушлай уҡытыу, дауалау кеүек мөһим социаль мәсьәләләргә етди ҡараш булды һәм уның үтәлеше талап ителде. Кеше иртәгәһе өсөн ҡайғырманы, тыныс йәшәне, ил етәкселегенә таянды, уларға ышанды. Дәүләт нигеҙен тәшкил иткән кешенең ҡәҙере бар ине. Хаҡлы ялдағылар ҙа ғүмер буйы башҡарған хәләл хеҙмәте өсөн пенсияһын ваҡытында ала килде, артҡанын һаҡлыҡ кассаһына һалды, аҡсаның рәхәтен күрҙе, көйөп йәшәмәне. Ләкин был ҡыуаныс үҙгәртеп ҡороу йылдарында селпәрәмә килде, ҡарттарҙың йыйған аҡсаһы юҡҡа сыҡты.
Был осорҙа “аҡыллы баштар” халыҡты ниндәй генә сүрәткә индермәне! Таяҡтың йыуан осо бигерәк тә ҡатын-ҡыҙға эләкте. Улар, хәйерсе моҡсайын йөкмәп, ҡайҙа арзаныраҡ тауар бар, шунда сапты, көс етмәҫлек тоҡтарын һөйрәп алып ҡайтып, сауҙаға тотондо. Тотош ил ҙур бер баҙарға әйләнде. Ул йылдарҙа иҫ киткес ауыр шарттарҙан сығыу юлдарын кеше, күрәһең, һатыу итеүҙә тапты һәм бер ни тиклем еңеүгә өлгәште, ғаиләһен ҡотҡарҙы.
Шул осорҙа хаҡлы ялдағыларҙың да көнкүреше ауырайҙы: пенсия бик һуңлап бирелде, етмәһә, балалары эшһеҙ ҡалды йә хеҙмәт хаҡы ала алмай интекте. Ошо мәлдә пенсионер ата-әсәләр һәм ҡартатай-өләсәйҙәр балаларына ярҙамға килде.
Күптәргә, бәлки, ваҡытлы ғына булыр кеүек тойолһа ла, был хәл һаман дауам итә: эш хаҡының түбәнлеге, шәхси предприятие хужаларының мутлығы... Бөгөн тоҡ күтәреп йөрөү бөттө, ләкин ғаиләһен ҡарау өсөн сит ергә йүн эҙләп сығып китеү ғәҙәтигә әйләнде. Бәғзеләре һемәйеп кире ҡайта. Эшһеҙҙәр һаны арта. Ошондай осраҡта йәштәр тағы атай-әсәй пенсияһына күҙ терәп ҡала. Магазиндарҙа, коммуналь хеҙмәттәргә, ер һалымына хаҡ артыуы тураһында әйтеп тораһы ла түгел.
“Ауырыу хәлен һау белмәй” тигәндәй, хаҡлы ялдағыларҙың дарыуһыҙ йәшәй алмағанын һиҙеп, хаҡты бер туҡтауһыҙ арттырыуҙы бер ни менән дә аңлатып булмай. Сит илдән дарыу алып ҡайтҡан фармацевтар кеше хаҡына сереп байый, пенсионер уларға һуңғы аҡсаһын сығарып бирергә мәжбүр. Кейем, бигерәк тә бала-сағаныҡы, хәҙер ат хаҡына тиң. Һәр шәхси фирма хужаһы үҙенсә эш итеп, аҡса һуға.
“Кредит” тигән нәмә лә халыҡтың бәкәленә һуға. Бер ханымдан: “Һеңлем, пенсияң күпмегә етә?” – тип һорағайным, “Әллә, белмәйем, мин ҡағыҙға ҡул ғына ҡуям, кредит өсөн банк аҡсамды тотоп алып тора, – тигән яуап бирҙе ул. – Балалар эш хаҡы ала алмай бит. Уларға шул кредит менән ярҙам итергә тура килә инде...”
Ауыл ерендәгеләр картуф, йәшелсә, һыйыр ағы менән йәшәй алыр ул. Ә бына ҡалалағылар нисек көн итер?
Шуныһы һөйөндөрә: ҡайһы бер йәштәр эскелек, тупаҫлыҡ, ҡомһоҙлоҡ, инсафһыҙлыҡ, мәрхәмәтһеҙлек кеүек яман сифаттарҙы хуп күрмәй хәҙер. Дин юлына баҫып, ысын ғаилә башлығы, атай булыусылар арта бара. Хөкүмәт ярҙамында киң мәғлүмәт саралары, йәмәғәтселек әүҙем эш алып барып, үҫеп килгән быуынды ысын кеше итеп тәрбиәләүгә барлыҡ көсөн йүнәлтә.