1941 – 1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышы Тыуған ил, һәр ҡала, район, ауыл, ғаилә тарихында айырым урын биләй.

Яугир атайымдың ба­ҡый­лыҡҡа күсеүенә бына инде 40 йыл самаһы. Уның шоморт-ҡара сәстә­рен, көслө ҡулда­рын, етди ҡарашын йыш иҫкә алам. Ул бешергән икмәк менән балыҡтан да тәмлерәк ризыҡты ауыҙға алғаным юҡ.
Алдымда – “Китап” нәш­риәте 2005 йылда сы­ғарған “Улар Еңеү менән ҡайтты!” китабы. Унда фрон­товиктарҙың, шул иҫәптән Дәүләкән районында тыуып үҫкән яу­гир­ҙәрҙең исемдәре, ҡыҫ­ҡаса биографияһы бирелгән, ә батырлыҡ­тары, хәрби юлы, наградалары хаҡында бер мәғлүмәт тә юҡ. Атайымдың исем-шәрифен эҙләп табам –Аҡбирҙин Хәмит Нәбиулла улы. Ни бары өс юл. Ғаиләбеҙ өсөн ошо һүҙҙәрҙең ниндәй ҙур әһәмиәткә эйә булыуын белһәгеҙ икән!
Атайым 1909 йылда Дәүләкәндә Сабира Ғиниәтулла ҡыҙы менән мәзин Нәбиулла Хәлимулла улы Аҡбирҙиндарҙың ғаиләһендә донъяға килә. Бала саҡтан уҡ танылған яҙыусы, яҡташыбыҙ Әмирхан Еники менән дуҫ була. Әмирхан Ниғмәтйән улы үҙенең бер әҫәрендә атайымды йылы һүҙҙәр менән иҫкә алған, уның холоҡ-фиғелен, шәхси сифаттарын, балалыҡ һәм үҫмер йылдарын, Дәүләкәндә беренсе булып “Фордзон” тракторын “йүгәнләүен” һүрәтләгән. Һуғышҡа тиклем ул МТС-тағы тракторсылар бригадаһына етәкселек итә. Бронь һалыныуға ҡарамаҫтан, 1942 йылдың октябрендә мобилизация буйынса Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла һәм Омск ҡалаһына хәрби әҙерлек үтергә ебәрелә. 112-се уҡсылар дивизияһының 524-се уҡсылар полкындағы 29-сы айырым саңғысылар бригадаһы составында һуғыша. II Украина фронтында Курск дуғаһындағы, Днепрҙы кисеүҙәге алыштарҙа, Киев ҡалаһын азат итеүҙә, Яссы-Кишинев операцияһында ҡатнаша. 1943 йылдың 4 авгусында дошмандың ике танкын юҡ иткән өсөн уға ефрейтор дәрәжәһе бирелә, ҡаһарманлығы II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән баһалана. Атайымдың һуғыш хаҡында һөйләгәндәре әле булһа хәтерҙә һаҡлана. Днепрҙың көнбайыш ярына яугирҙәр һалда йөҙөп сыға. Ярға аяҡ баҫыу менән дошман танктары һәм авиацияһының көслө һөжүменә эләгәләр. Көҙгө көн һыуыҡ, йылға һыуы ла һалҡын. Сараһыҙҙан һалдаттарыбыҙ ҡайтанан йылғаға ташлана. Күптәр һәләк була. Атайым иһә итеген сисеп, силғауын бысаҡ менән ҡырҡа ла, автоматын иңбашына һалып, Днепрҙы йөҙөп сыға.
Украинаның Черновцы ҡалаһы өсөн барған һуғыш тураһында хәтирәләре күңелдә айырыуса ныҡ уйылып ҡалған. Һәр урам, һәр йорт ҡаты алыш менән яулана. Взвод командиры ла, рота етәксеһе лә һәләк була. Атайым дуҫы, Балтас районынан яҡташы (исем-шәрифен хәтерләмәйем) менән бер төркөм немец һалдатына ҡаршы сыға. Был һуғышта ул ҡаты яралана. Иптәше ярҙамы менән ниндәйҙер һарайҙа йәшеренәләр. Ҡараңғы төшөү менән тылдан немецтарҙың нығытмаһына баҫып инәләр, икәүләп туғыҙ дошман һалдатын юҡ итәләр. Таң атҡас, үҙебеҙҙекеләр яғына сығалар, атайымды Ҡазан ҡалаһындағы госпиталгә оҙаталар.
Һуғыш тураһында хәтирәләре менән уртаҡлашырға яратмай торғайны атайым. Кисерештәре ауыр булғандыр, күрәһең. Госпиталгә киткәндә Балтастан дуҫын һуңғы тапҡыр күрә. Һуңыраҡ уның хәбәрһеҙ юғалғанлығын асыҡлай.
Тағы ла бер хәтирәһе балыҡ тотоу менән бәйле. Карпат тауҙары янында батальондары бик матур күлгә тап була. Поход кухняһы ике тәүлеккә һуңлай, яугирҙәр ныҡ асыға. Атайымдың балыҡ тотоу оҫталығы бик ярап ҡала. “Улым, мин бит тотош батальонды туйындырҙым”, – тиер ине ул, ғорурланып.
1944 йылда уға сержант дәрәжәһе бирелә. Еңеү көнөн атайым Будапештта ҡаршылай. Һуғыштан һуң өйләнә, Иҫке Көрмәнкәй ауылында төпләнә.