Интернеттан төрлө мәғлүмәт эҙләгәндә Башҡорт википедияһын ҡараштыра торғайным. Һуңғы ваҡытта үҙемә таныш өлкәләргә арналған ҡайһы бер мәҡәләләргә төҙәтмә һәм өҫтәлмәләр ҙә индерҙем. Был википедия хакимы Рөстәм НУРИЕВтың иғтибарынан ситтә ҡалманы. Һөҙөмтәлә уртаҡ темаға әңгәмә ҡорорға булдыҡ.

– Республика баҫмаларында википедия хаҡында ара-тирә донъя күргән яҙмалар уҡыусыны тейешле кимәлдә хәбәрҙар итәме?
– Был турала бөтөнләй белмәгәндәрҙә ниндәйҙер ҡыҙыҡһыныу уяналыр, тип уйлайым. Интернет бит иң төпкөл ауыл­дарға ла барып етте. Элек төрлө сы­ға­наҡтарҙан оҙаҡ эҙләгән мәғлүмәтте табыу өсөн хәҙер компьютер клавиа­тураһының бер нисә төймәһенә баҫыу ҙа етә. Википедия – асыҡ һәм ирекле энциклопедия, унан белешмәне һәр кем бушлай ала. Ошо урында иғтибарҙы мөһим бер әйбергә йүнәлтер инем: Интернеттан һәм тәү сиратта википедиянан үҙенә кәрәклене эҙләгәндәр бихисап, әммә мәғлүмәттең унда нисек эләккәне тура­һында күптәр уйлап та ҡарамай. Эҙлә­гәнеңде тәү сиратта википедияға урын­лаштырырға кәрәк бит. Был ифрат кәрәкле эш менән ирекмәндәр шөғөлләнә.
Нәшриәттә баҫылған китаптарҙың, гәзит-журналдағы мәҡәләләрҙең тәғәйен авторы бар, ә википедия материалдарын дөйөм хеҙмәт емеше тип атар инем. Виртуаль энциклопедияға һәр кем яңы мәғлүмәт урынлаштыра, булғандарын тулыландыра йә төҙәтә ала. Әлбиттә, барса өлкәләге кеүек үк, бында ла ҡайһы бер шарттар мотлаҡ үтәлергә тейеш. Шулар­ҙың иң мөһиме – авторлыҡ хоҡуҡтарын боҙмау, дөрөҫ мәғлүмәт яҙыу.
– Был шарттарҙың үтәлгәне күҙә­теләме?
– Һис шикһеҙ. Эште дәүләттең нин­дәйҙер органдары түгел, ә википедияны тулыландырыуға үҙ теләге менән тотоноп, етерлек тәжрибә туплаған ирек­мән мө­хәррирҙәр башҡара. Тимәк, һәр автор­ҙа ҙур яуаплылыҡ тойғоһо булырға тейешлеге көн кеүек асыҡ.
– Башҡорт википедияһына ентек­ләберәк туҡталһағыҙ ине...
– Бөгөн википедия Ер йөҙөндә йәшәгән халыҡтың 277 телендә алып барыла. Уны төҙөүҙә 51 миллиондан ашыу ирекмән ҡат­наша. Быуаттар буйына тупланған белем һәм мәғлүмәт һәр кешенең туған телендә ирекле ҡулланылышта булырға тейеш, тип иҫәпләй улар. Дөйөм эш һөҙөмтәһендә йыйылған төрлө телдәге яҙмалар 34 миллиондан артты. Башҡорт википедияһы, ошо виртуаль энцик­ло­пе­дияның айырылғыһыҙ өлөшө булараҡ, йылдан-йыл киңерәк танылыу ала бара. Был, әлбиттә, тәү сиратта туған телебеҙҙең ҡулланылыу даирәһен киңәйтә, уны донъя кимәленә сығара.
Википедияның башҡорт бүлегендә “Башҡортостан” тип исемләнгән тәүге мәҡәлә билдәһеҙ автор тарафынан 2005 йылдың 16 апрелендә яҙылған. Нәҡ ошо дата Башҡорт википедияһының тыуған көнө булып һанала. Бөгөн виртуаль энцик­лопедияла башҡорт телендә 34 мең­гә яҡын мәҡәлә бар. Һан һәм мәғ­лүмәт тулыландырыу күрһәткесенең ныҡ­лы үҫеше һуңғы йылдарҙа айырыуса һиҙелде. Мәҫәлән, 2010 йылдың декаб­рендә бүлектә бер мең мәҡәлә иҫәпләнһә, былтыр иһә ике меңдән ашыу яңыһы яҙылды.
– Кемдәр тарафынан?
– Ирекмәндәр тарафынан. Алда әйткәнемсә, был эш менән телде белгән һәр кем шө­ғөл­ләнә ала. Ә википедияны тулылан­ды­рыуҙа әүҙемлек күрһәткәндәрҙе халҡы, теле өсөн янып йөрөүселәр тип атар инем. Ваҡыт менән иҫәпләшмәй, ҡайһы саҡта шәхси хәстәрҙәрен дә ситкә ҡуйып, ошо мөһим эш менән мәшғүлдәрҙең һаны бөгөн 11 меңдән ашыу. Википедияның бар­лыҡ тел бүлектәре өсөн уртаҡ ҡағи­ҙәгә ярашлы, бер айҙа ниндәйҙер эшмә­кәр­лек күрһәткән, теркәлгәндән һуң 10 һәм унан күберәк төҙәтмә индергәндәр “әүҙем” тип иҫәпләнә. Бөгөн Башҡорт ви­кипедияһының шундай мөхәррирҙәре исемлегенә һуңғы айҙа 562 мәғлүмәт өҫтәгән “Ре­гион102” тигән шартлы исемдә яҙышыусыны, виртуаль энциклопедияны 212 белешмә менән тулыландырған Азат Хәлиловты, шулай уҡ “Саған” (133 мәғлү­мәт), “YANBEK” (86) һәм “TagKosh” (65) атамалары алған ирекмәндәрҙе инде­рергә була. Исемлек, әлбиттә, даими үҙгәреп тора. Сәбәбе төрлө: беҙгә яңы фекерҙәштәр ҡушыла, элеккеләрҙән кемдер йәмәғәт шөғөлөнә етерлек ваҡыт бүлә алмай.
Форсаттан файҙаланып, Башҡорт ви­ки­педияһын төҙөүгә тос өлөш индергән рухташтарҙы атап үтәйем: Мәскәүҙә йә­шәгән башҡорт егеттәре Фәрит менән Ришат, Йоматау һәм Сибай һылыуҙары Ләйсән Ғил­метдинова менән Ләйсән Аралбаева, билдәле яҙыусы, йәмәғәт эшмәкәре Гүзәл Ситдиҡова, Күмертауҙан журналист Тәлғәт Шаһманов, М. Аҡмулла исемендәге БДПУ студенты Вячеслав Чернев, Тулуз ҡалаһынан француз ғали­мы Дидье Дискуэн, компьютер програм­маһы ярҙа­мында башланғыс мәҡәлә төҙөргә өйрәткән белгес Emaus, ҡаҙаҡ егете Булатбек, немец һәм фин уҙа­мандары Рене Филипп менән Салла Лаппалайнен, Йәрүсәлимдә йәшәгән прог­раммист Әмир Аарони. Уларҙың һәр береһенә ижади уңыштар теләйем.
– Быйыл апрелдә Башҡорт ви­кипедияһына 10 йыл була, тинегеҙ.
– Эйе, тәүге байрам “Викиһабантуй-2015” тигән исем менән ойоштороласаҡ, уға әҙерлекте башланыҡ та инде. Мәҫә­лән, виртуаль энциклопедияға яҙыш­ҡандар өсөн ноябрь башында “Башҡорт википедияһына – 10 йыл!” тигән конкурс иғлан иттек. Тәжрибәле мөхәррирҙәр һәм яңы авторҙар араһында айырым иҫәп алып барабыҙ. Бәйгегә йомғаҡ апрель башында яһаласаҡ.
Башҡорт дәүләт университеты, Рәсәй Фәндәр ака­демияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты менән берлектә “Википедия һәм мәғлүмәтле йәмғиәт” тигән халыҡ-ара фәнни-ғәмәли конференция үткәреү күҙаллана. Башҡа төрлө саралар ҙа ҡаралған.
Минеңсә, гәзит уҡыусыларҙы беҙҙең ирекмәндәрҙең эштәре менән даими таныштырып барыу ифрат отошло булыр ине. Башҡорт википедияһында йышыраҡ аралашайыҡ, уны тулыландырыуҙа ҡат­нашайыҡ!