Көндәлек мәшәҡәттәрен ситкә ҡуйып, бала саҡ шатлыҡтарын, бергә уйнап үҫкән дуҫтарын һағынып ситтән ҡайтҡандар күп булды. Ят яҡтарҙың тупрағын күпме тапаһаң да, тыуған ауылыңдан ҡәҙерлерәк төбәк юҡ шул. “Алтын-көмөш яуған ерҙән тыуған-үҫкән ил артыҡ”, “Кешегә иң ҡәҙерлеһе — тыуған төйәк, иң ғәзизе — әсә, иң татлыһы — эсәр һыу, иң йылыһы — атай йорто” тип юҡҡа әйтмәйҙәрҙер.
Илен белмәгән — белекһеҙ, нәҫелен белмәгән — намыҫһыҙ. Тарих төпкөлөнән киләсәккә тәҙрә асҡан шәжәрә үҙенә әллә күпме быуындар сылбырын туплаған. Байрамға әҙерләнгәндә беҙ ҙә үҙебеҙҙең шәжәрә ағасын төҙөнөк, бер нисә быуын ата-бабаларыбыҙҙың тарихын байҡаныҡ.
Мин, Гүзәл Әмир ҡыҙы, үҙебеҙҙең Фәйзуллиндар нәҫеленең шәжәрәһе менән бер аҙ таныштырып үтмәксемен. Архивтан алынған мәғлүмәттән беҙ 10 быуын ырыу бағанаһын өйрәндек.
Саман олатай, уның улы Исмәғилдән һуң (1743—1814 йылдар) Йәрмөхәмәт олатай (1782), уның улы Фәйзулла (1850) килә. Беҙҙең нәҫел фамилияһы тап уның исеменән башлана. Фәйзулланың улы — Миңлейәр олатай (1875), уның ҡатыны, өләсәйебеҙ — Ғәйшә Минһаж ҡыҙы. Уларҙың балалары — Миңлебай, Бәхтийәр, Миңләхмәт, Разия, Рабиға, Мөхәмәҙей.
Беҙ — ошо нәҫелдең бер сылбыры. Олатайыбыҙ Бәхтийәр, герман һуғышының башынан аҙағынаса ҡатнашып, күп орден-миҙалдар тағып, иҫән-һау әйләнеп ҡайта. Ауыр йылдарҙа ауылда бригадир, колхоз рәйесе вазифаларын башҡара. Артыҡ талапсан, ғәҙел коммунист булғаны өсөн уны күрә алмағандар ҙа күп булған. Хаҡлы ялға сыҡҡас та төрлө эштә йөрөй. Һунарсылыҡ, балыҡсылыҡ, баҡса үҫтереү яратҡан шөғөлө булды. Их, нисек уңа ине баҡсаһы! Оло улы Әмир Фәйзуллин — беҙҙең атайыбыҙ — Шамил, Флүр, Камил тигән уландар үҫтерҙе. Уларҙың дауамы — Руслан, Арыҫлан.
Атайыбыҙ 11 генә йәшлек малай сағынан колхоз эшенә егелә. Армия сафында хеҙмәт итеп ҡайтҡас, тракторсы һөнәрен үҙләштерә, ҡала предприятиеларының береһендә “ҡорос ат”ынан айырылмай эшләй. Пенсияға сыҡҡас та 11 йыл хеҙмәттә ҡайнаны әле ул. Алты балаға атай, һигеҙ ейән-ейәнсәргә, ике бүләгә — олатай, әсәйебеҙгә тоғро тормош юлдашы булды. Ул — үтә лә ғәҙел, намыҫлы, тура һүҙле, йомарт кеше. Мутлашыу, алдашыу, ике йөҙлөлөк кеүек сифаттар уға хас түгел. Бер генә әйтер, әммә берәгәйле итеп. Алтын ағастың сатыры көмөш булмай. Ул балаларында ла үҙендәге күркәм һыҙаттарҙы тәрбиәләне. Ундағы аҡыл, зирәклек, хәтер... Өләшһәң, бер нисә кешегә етерлек. Атайыбыҙ эш һөйҙө, ә эш уны тағы ла нығыраҡ яратты. Борон уның йәшендәге бабайҙар ҡапҡа төптәренә сығып, эскәмйәлә йоҡомһорап, сыбыҡ менән сүп шылдырып ултырыр ине, ә атайыбыҙ, өлкән йәштә булыуына ҡарамаҫтан, ауылдағы йәмәғәт эшенән дә, өмәләрҙән дә ҡалмай. Әлеге көндә ауыл тарихын унан да нығыраҡ белгән кеше юҡ. Үҙебеҙ олоғайып барһаҡ та, ул — беҙгә оло терәк, һаман да ышаныслы ҡалҡан. Аллаға шөкөр, үҙ сиратыбыҙҙа барыбыҙ ҙа тура юлдан йөрөнөк, атай-әсәй йөҙөнә ҡыҙыллыҡ килтермәнек. Ейән-ейәнсәрҙәренең өсәүһе – Өфө дәүләт авиация техник университетын, берәүһе Өфө дәүләт нефть техник университетын тамамлау алдында. Башҡалары ла һынатмай. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, әсәйебеҙҙе йыл ярым элек юғалттыҡ, ауылда нигеҙ ташын һаҡлап, беҙҙе көтөп алған әлдә атайыбыҙ бар.
Яҡташтарыбыҙҙы бер усҡа туплаған, боронғо тамырҙарыбыҙҙы өйрәнергә, ҡәҙерләргә өйрәткән оло йыйын ауылыбыҙҙа тәү тапҡыр үткәрелде. Смаҡай территориаль йәмәғәт үҙидараһы рәйесе Әнүәр Шәңгәрәев, аҡһаҡалдар ҡоро, яҡташыбыҙ, шағирә Фирҙәүес Бәширова ярҙамында башҡарылды был мөһим сара. Йыйындың төп ойоштороусыһы — ауылдашыбыҙ, күп йылдар депутатлыҡ вазифаһын башҡарған, исеме республикала яҡшы билдәле өлгөлө етәксе Әнүәр Хөснулла улына ҙур рәхмәтебеҙҙе еткерге килә.
Ошондай бер хәҙис бар. Аллаһ: “Эй, кешеләр, мин тәғәйенләп биргән ерҙе ҡәҙерләп тота белмәһәгеҙ, яттар килеп баҫыр ҙа хужа булыр, үҙ ерегеҙҙә үҙегеҙ хужа булығыҙ!” — тигән. Борон башҡорттар: “Әҙәп, иман, тәүфиҡ киткән ерҙән һыу ҡасыр”, — тип халыҡты киҫәткән. “Эсәр һыу бөтһә, ахырызаман шул булыр, изге шишмәләр — ерҙең ҡаны”, тигән боронғолар. Ауылы һәм ауылдаштары яҙмышы өсөн янып-көйөп, ер-һыу мәсьәләһен күтәреп сыҡҡан, олоһо-кесеһе хаҡында атайҙарса хәстәрлек күргән Әнүәр Хөснулла улының эше бара, һүҙе үтә.
Уның егеттәрсә етеҙлек менән һәр нәмәгә янып йөрөүе йөҙөнә бәреп сыҡҡан. Билдә — ҡайыш, аяҡта кирза итек — уның көндәлек формаһы. Мин уны артында саң уйнатҡан, тояғы ергә теймәгән, ел дә ҡыуып етмәҫ бәйге арғымағына ла, эш атына ла оҡшатам. Киләсәктә лә дәртең һүрелмәһен, ел кеүек ел, ҡош кеүек ос, ауылдаш!