– Павел Александрович, элек эпидемияларҙан миллиондарса ке­ше ҡырылған, сөнки ҡурҡыныс инфекция сығанағы күп булған. Һеҙҙең хеҙмәт ҡасандан бирле ошо йүнәлештә эшләй һәм ниндәй уңыштарға өлгәштегеҙ?
– Ысынлап та, борон дезинфекция сараһы эпидемия осоронда ғына башҡарылып, башлыса ауырыуҙар­ҙы айырым урынлаштырыу менән сикләнгән. 1883 йылда иһә Өфөлә даими эшмәкәрлек тураһында тәүге ентекле һөйләшеү булған.
Айырым учреждение уҙған быуат­тың 20-се йылдарында барлыҡҡа килгән. Шунан бирле уның хеҙмәткәрҙәре халыҡ именлеге һағында тора. Уңыш­лы тора тип ныҡлы әйтергә була, мәҫәлән, хатта Бөйөк Ватан һуғышы йыл­дарында ла беҙҙә эпидемиялар ҡабынмай.
– Ә бөгөн миҙгеленә ҡарап ниндәй эштәр башҡараһығыҙ?
– Иң беренсе апрелдә талпанға ҡаршы көрәш башлайбыҙ. Кешеләрҙең күпләп ял иткән урындарын махсус матдәләр менән эшкәртәбеҙ. Һуңынан яҙғы дератизацияға күсәбеҙ – парктарҙа һәм баҡсаларҙа кимереүселәрҙе юҡ итергә тотонабыҙ. Апрель аҙағында-май башында пляждарҙы – бөжәктәрҙән, июнь айында һыу ятҡылыҡтарын серәкәй уҡраһынан таҙартабыҙ. Июлдә ошо уҡ сараны ҡаланың парктарында башҡарабыҙ. Июнь аҙағында һәм августа кимереүселәргә ҡаршы тағы ике тапҡыр ағыу ҡулланабыҙ. Октябрь уртаһынан ноябрҙең 10-дарына тиклем көҙгө дератизация үткәрәбеҙ. Бөтә был эштәр һуҡырҙарса башҡарылмай. Кимереүселәр менән зарарлы бөжәктәрҙе аулап, уларҙың иҫәбен самалайбыҙ, күпләп йыйылған урындарын билдәләйбеҙ. Инфекция ауырыуҙарын таратыусыларға ҡаршы заманса дезинфекция технологиялары ҡулланабыҙ, яңы эшкәртеү алымдары үҙләштерәбеҙ, күрше төбәктәрҙәге хеҙмәттәштәребеҙ менән тәжрибә уртаҡлашабыҙ.
– Әгәр ҙә дезинфекция үҙәге эшләмәһә, республикала эпидемик хәл-торош ниндәй булыр ине?
– Миҫалға үҙгәртеп ҡороу осорон ғына килтерәм. Башҡортостанда, шул иҫәптән Өфөлә лә, бер генә гектар ер ҙә эшкәртелмәне. Һөҙөмтәлә 1997 йылда геморрагик биҙгәк йоҡтороу буйынса рекорд ҡуйылды: 100 мең кешегә – 229,1 осраҡ. 9403 сирле асыҡланһа, 34-е вафат булды. Ошолай барһа, ике-өс йылдан ауырыуҙар һаны тиҫтәләрсә меңгә етер ине. Һуңғы ваҡытта был күрһәткес һиҙелерлек кәмене, ә бит республикабыҙ хәүефле инфекцияның тәбиғи сығанағы һанала.
– Йорттарҙа тараҡандарҙың, ҡырмыҫҡаларҙың юҡҡа сығыуы күҙәтелә. Был тәңгәлдә хәл нисек тора? Халыҡ зарланып йыш мөрәжәғәт итәме?
– Һуңғы 10-15 йыл эсендә эшмәкәрлегебеҙҙә заманса дезинфекция саралары, Рәсәйҙең Дезинфектология ғилми-тикшеренеү институты тәҡдим иткән препараттарҙы ҡул­лана­быҙ. Был матдәләрҙең тәьҫире 1,5-2 айғаса дауам итә. Шуға күрә тараҡан, ҡандала­лар күпләп ҡырылды, кешеләр иркен тын алып ҡалды. Әммә бөжәктәр яйлап был ағыуҙарға ла күнегә башланы. Әле ошондай мөрәжәғәттәр йышайҙы. Белеүегеҙсә, торлаҡ йорттарҙа был бәләгә ҡаршы берҙәм көрәш алып барыу зарур, сөнки бөжәктәр бер ерҙән икенсеһенә тиҙ күсә. Шуға күрә иң беренсе идарасы компанияға хәбәр итергә кәрәк. Килешеү төҙөп, уның үтенесе буйынса беҙҙең хеҙмәткәрҙәр кисекмәҫтән дезинфекция сараһы үткәрәсәк.
– Үҙегеҙ әйтмешләй, был эште күмәкләп башҡарғанда ғына һөҙөмтә буласаҡ. Һеҙ кемдәрҙең ярҙамына таянаһығыҙ?
– Санитар-эпидемиология именлеген тәьмин итеү, ысынлап та, күп учреждениеларҙың дөйөм бурысы. Был йәһәттән ҡала хакимиәте ҙур ярҙам күрһәтә. Аңлашып эшләү һөҙөмтәһендә Өфөлә геморрагик биҙгәк менән талпан энцефалиты ос­раҡтары ныҡ кәмене. Дезинфектология ғилми-тикшеренеү институты менән геморрагик биҙгәккә ҡаршы көрәштәге хеҙмәттәшлегебеҙ “Роспотребнадзор” тарафынан илдең баш­­ҡа төбәктәренә өлгө итеп ҡуйылды. Күләмле сараларҙың барыһы ла “Роспотребнадзор”ҙың Баш­ҡорт­остан­дағы идаралығы ме­нән кәңәшләшеп башҡарыла.
Былтыр апрель айында беҙҙең үҙәк республиканың Һаулыҡ һаҡлау министрлығы ҡарамағына күсерелде. Унда эшмәкәрлегебеҙ менән ҡыҙыҡһынып торалар. 2013 йылдың сентябрендә Ғәҙәттән тыш хәлдәр ми­нис­трлығының Башҡортостандағы идаралығы һәм ҡаланың медицина ойошмалары менән берлектә күнекмә үткәрҙек. Бынан тыш, төрлө темаларға семинар-уҡыуҙар ойош­тороп торабыҙ.
Бөгөн дезинфекция йүнәлешендә эшләгән белгестәрҙән башҡа медицина өлкәһен генә түгел, сәнәғәт, торлаҡ-коммуналь, ауыл хужалығы тармаҡтарын да күҙ алдына килтереүе ҡыйын. Бәлә-ҡаза килгәндә лә эпидемияға юл ҡуймау – беҙҙең үҙәктең мөҡәддәс бурысы.
– Ҡыҙыҡлы һәм файҙалы һөйләшеү өсөн ҙур рәхмәт, Павел Александрович!