Витаминдарҙы ҡайһы миҙгелдә ҡабул итеү яҡшыраҡ? Йәй көнө, моғайын, уларһыҙ ҙа йәшәп булалыр?
Әҡлимә ИРНАЗАРОВА.
Салауат районы.

Һаулығыбыҙҙы ҡурсалаусы күҙ­гә күренмәҫ был һиҙгер “һаҡ­сы”лар йыл әйләнәһенә беҙгә ныҡ кәрәк. Киләсәктә һаулығығыҙҙы нығытыу өсөн дарыуҙар эсергә теләмәһәгеҙ, хәҙерҙән үк витаминдар ҡабул итә башлағыҙ, тип иҫкәртә табиптар.
Шуныһы ҡыҙыҡ: файҙалы витаминдар тураһында бәләкәйҙән үк белеп үҫһәк тә, уларҙың тәьҫире, ҡиммәте хаҡында барыһын да белеп еткермәйбеҙ, хатта төрлө уйҙырмаларға ышанып йәшәйбеҙ.
Витаминдың организмға етешмәүен миҙгел проблемаһы итеп ҡарау һис тә дөрөҫ түгел, тип иҫәпләй белгестәр. Йыл әйләнәһенә уларҙы ҡулланыу бик кәрәк, сөнки техник прогрестың алға китеүе ихтыяжды арттыра. Һуңғы ярты быуат эсендә кеше аҙыраҡ хәрәкәтләнә, элекке 5000-6000 килокалория урынына яҡынса 1800-2500 килокалория энергия тотона. Аш-һыу етерлек, ә витамин һәм микроэле­мент­тарға ихтыяж һис кәмемәй. Беҙҙең туҡланыу рационы уларҙы орга­низмға кәрәкле миҡдарҙа бирә алмай.
Миҫалға В1 витаминын ала­йыҡ. Ул көнөнә ни бары 2 миллиграмм ғына талап ителһә лә, ошо миҡдарҙы алыу өсөн бер килограмм эшкәртелмәгән ярма йәки ярты килограмм ит ашар­ға тейешбеҙ. Өҫ­тә­үенә хәҙер аҙыҡ-түлек тә ви­тамин­дарға ярлы­раҡ була бара. Быға уңышты күтәреүгә һәм оҙаҡ һаҡлауға йүнәл­тел­гән селекция ла, эш­кәртеү алымдары ла сәбәпсе. Мәҫәлән, юға­ры технологиялар ярҙа­мында үҫтерелгән по­мидор­ҙа каротин һәм аскорбин кислотаһы ғәҙәти шарт­тарҙа үҫтерелгәндәгегә ҡарағанда ун тапҡырға түбәнерәк.
“Дарыу урынына һут эсегеҙ, яңы ғына өлгөргән йәшелсә һәм еләк-емеш ашағыҙ”, — тигән һүҙҙәр менән тулыһынса килешеп булмай. Уларҙа кешегә бик кәрәкле 13 витаминдың ни бары өсөһө генә тупланған: С, фолий кислотаһы һәм каротин. Ҡалғандарын беҙ икмәк, ит, һөт, ярма, аҡ май һәм үҫемлек майынан алабыҙ. Уларҙың бөтәһе лә юғары калориялы, шуға күрә күп ашаған осраҡта һимереү хәүефе бар. Пакеттарҙа һатылған һутта аскорбин кислотаһы бик аҙ. Уны тейешле кимәлдә алыу өсөн 15 стакан алма һуты эсеү талап ителә!
Даими рәүештә витамин-минераль комплекстарҙы файҙа­ланыу­ҙың гипер­витаминозға килтереү ихтималлығы тураһында ла күп һөйләйҙәр, әммә был уй­ҙырманың да нигеҙе юҡ. Етеште­реүселәрҙең күбеһе витаминдарға тәүлек нормаһының яртыһын ғына һала, ҡалғанын кешенең аҙыҡ менән аласағына иҫәп тота. Өҫтәүенә уларҙың артыҡ өлөшө организмдан сығарыла.
Ҡайһы бер минераль матдә­ләр­ҙең һәм витаминдарҙың һаҡ­лау барышында үҙ-ара “көрә­ше­үе”, ярашмауы билдәле. Был мәсьәләне лә белгестәр күптән яйға һалды. Мәҫәлән, аскорбин кислотаһының тимер ион­дары йәки цинк янында окисләнеүе билдәле. Бындай хәл булмаһын өсөн уларҙы ҡат-ҡат итеп махсус технология буйынса һалалар. Бер-береһенә тәьҫир итеү һөҙөмтәһендә ҡайһы бер матдәләр организм тарафынан насар үҙләштерелә, шуға күрә, тимергә ихтыяж тәүлегенә 1 мг ғына булыуына ҡарамаҫтан, уның дозаһын 10 мг-ға тиклем күберәк һалалар.