“Ғәскәр” башлығы Рәмзә Хәмит улы Ямалов Илеш районының Ябалаҡ ауылында тыуған. Игенсенең бер бөртөк бойҙай өсөн бер бот тир түгеп эшләгәнен яҡшы белә. Башҡа ауыл малайҙары һымаҡ, үҙе лә ең һыҙғанып хеҙмәт итә. Яҡшы уҡый. Мәктәптә уҡытыусы ниндәй булырға тейеш тигәндең дә өлгөһөн күрһәтә. Мөдир булып алғас, уҡытыусыларҙың иманлы булыуын талап итә.
Әле “И, ғәзиз илем – иманлы Илешем” тигән китап сығарҙым. “Иман” тигән һүҙҙе күп ҡулланыуым шуның менән дә бәйле, иманлы кешеләр йәшәй Илештә. Унда шунһыҙ мөмкин дә түгелдер. Иманлылыҡ ғаиләнән, мәктәптән башлана. Матди һәм рухи байлыҡ, бер-береһенә ярҙам итешеп, ҡанат ҡаға
Үткән быуаттың 70-се йылдарында Илеш ярһыу арғымаҡтай алға һикерҙе. Райондаштарым тормошонда мин дә әүҙем ҡатнашам. Башҡорт телендә “Бәхет тураһында легенда”, “Ауыл яҙмышы кем ҡулында?” тигән китаптарым донъя күрҙе. Мәктәптәге яңылыҡтарҙы бәйнә-бәйнә күрһәтеү өсөн ҙур-ҙур китап яҙырға кәрәк. Ҡайһы берҙәрен әйтеп кенә китәм. Балаларҙы бер класта ике йыл ултыртыу менән шаярмаҫҡа. “Икеле”, “өслө” кеүек билдәләрҙең тамырын ҡороторға. “Отлично”ға уҡыусылар менән дә махсус, айырым шөғөлләнергә.
Себеште көҙ һанайҙар тигәндәй, юғары уҡыу йортона имтихан биргәндә асыҡлана райондарҙан килгән балаларҙың белем дәрәжәһе, рухи йәннәте, намыҫ илаһилығы. Бер ваҡыт шундай хәл булды. Башҡорт дәүләт педагогия институтының (хәҙер университет) филология факультетына абитуриенттар ҡабул итеү комиссияһы рәйесе итеп ҡуйҙылар мине. Бер бүлеккә 25 кеше алынды. Шуларҙың бишәүһе Илештән булып сыҡты. Тауыш ҡупты. Үҙ районынан булғас, Поварисов уларҙы “блат” менән үткәргән, йәнәһе. Илеш егеттәре һәм ҡыҙҙары үҙ көсөнә ышанып килә, башҡа уҡыу йорттарында ла шул уҡ хәл. Улар бит, Илеш данын юғары тотоп, ингәс тә яҡшы уҡый.
“Батшаһы ниндәй, иле шундай” тигәнде түбәнерәк төшөрәйек әле: “хужаһы йәки етәксеһе ниндәй, коллективы шундай”. Рәмзә Хәмит улы Ямалов ҡарап тороуға уҡ һөйкөмлө кеше. Яғымлы. Асыҡ йөҙлө. Күтәренке күңелле. Былары тышҡы күренеш булһын, ти. Хәҙер эске ожмахына инәйек. Белемле. Аҡыллы. Аңлы. Намыҫлы. Сабыр тәбиғәтле. Кешелекле. Еҫле гөл янында еҫһеҙе лә хуш еҫләнгәндәй, уның яҡшы сифаттары уҡытыусыларға, йәмәғәтселеккә, халыҡҡа күсә. Уның менән мәктәптәрҙә бергә йөрөгән саҡтар ҙа күп булды. Уҡытыусыларҙың тәрбиә планын ҡарайым. Һоҡландыра. Бала замана заңына ҡарап тыуа тигәндәй, план осоробоҙҙағы күренеш-ваҡиғаларҙы, ил һулышын, халыҡ яҙмышын, йәшәйеште, матурлыҡты, бәхәсле тормошто иҫкә алып яҙыла.
Мәғлүм ки, аҡ менән ҡараның киҫкен көрәш осоронда йәшәйбеҙ. Илеш халҡы аҡтың еңәсәгенә ышана. Бының өсөн рухи ныҡлыҡ кәрәк, әлбиттә. “Иманлы Илеш” тип әйтәм икән, иманһыҙҙар юҡмы ни унда? Бар. Дини тәрбиә уларҙы ла иманлы итмәк. Бирһен Хоҙай! Ситтән килгән кешеләр яҡташтарымдың асыҡ йөҙлө, киң күңелле, ҡунаҡсыл, инсафлы, тәрбиәле булыуына һоҡланып китә. Педагогик эстетиканың, педагогик тәрбиәнең ыңғай йоғонтоһо тип ҡарарға кәрәктер быны.
Минең 89 йәштең алтын ишеген алтын асҡыс менән бикләп, туҡһан йәштең алтын асҡысын ҡулға алған сағым. Башҡорт дәүләт университетында һаман эшләп йөрөйөм әле. Илеш ныҡлығылыр был. Быйыл тыуған яғымдан беҙгә бер ҡыҙ, бер егет киләсәк уҡырға. Хәҙерге мәктәптәрҙә хәлдең ауыр икәнлеге мәғлүм инде. Шулай ҙа был уларҙы ҡурҡытмай икән. Икеһенең дә уҡытыусы булғыһы килә. Үҙ мәктәптәрендәге уҡытыусыларҙың шәфҡәтле йоғонтоһо был.
Бындай йоғонто Рәмзә Хәмит улынан уҡ киләлер. Ата-әсәһе ниндәй, балалары шундай. Етәксеһе ниндәй, хеҙмәткәрҙәре лә шундай. Уҡытыусылар етәксеһе булыу – ауыр эш. Ошо дилбегәне оҙаҡ йылдар ныҡ, оҫта, күркәм тотто Ямалов.
Уҡытыусылар ғына түгел, барлыҡ йәмәғәтселек ярата уны. Яратылып йәшәү – үҙе бер бәхет! Бәхете алтындай хеҙмәте менән беркетелә. Аң-аҡыл, хис-тойғо шәфәғәтлелеге ярҙам итә уға. Әле 60 йәштә булһа ла, хеҙмәт һағында Суворов һалдатылай ныҡ тора. Дәрт, дарманды Хоҙай тағы ла күберәк бирһен. Әйткәнем фәрештәнең “Амин” тигән сағына тура килһен!