Йәшерен-батырын түгел, ауылдарҙа тормош һүнеп бара, ҡот юғала. Төп сәбәп – ҡулайлаштырыу мөһөрө һуғылып, мәктәптәрҙең ябылыуы, клубтарға йоҙаҡ элеп ҡуйыу, хужалыҡтарҙың тарҡалыуы... Халыҡ, бигерәк тә йәштәр, атай нигеҙен ташлап, район үҙәгенә, ә унда йәшәүселәр ҡалаға, бәләкәй ҡалаларҙан ҙурҙарына күпләп ағыла. Шулай итеп, урбанизация күренеше "сәскә ата". Күсенеүҙе барыһы ла ситтә тормоштоң шәплеге менән бәйләй.
Әлбиттә, бәхет төшөнсәһен һәр кем үҙенсә аңлай. Яҙмышын ҡала менән бәйләргә теләүсе ҡан-ҡәрҙәштәребеҙ ят мөхиттә юғалып ҡалмаҫмы? Күмертау ҡалаһында "Ҡала башҡорттары: этномәҙәни һәм социаль-демографик үҫеш мәсьәләләре" тип аталған VIII төбәк-ара фәнни-ғәмәли конференцияла һүҙ тап ошо хаҡта барҙы.
Мөхәмәт Исҡужин урамында урынлашҡан Балалар ижады үҙәге һабантуйҙы хәтерләтә. Хужалар ҡунаҡтарҙы әйҙүкләп түргә саҡыра. Фойела "Китап" нәшриәте, "Башҡорт энциклопедияһы" ғилми нәшриәте, Рәсәй фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты һәм башҡа ойошмалар китап сауҙаһы, бай күргәҙмә ойошторған, башҡорт кейемендәге ҡыҙҙар мода күрһәтә, ә уң яҡтағы мөйөш тулыһынса Күмертау ҡалаһына бағышланған.
Пленар ултырыш кескәйҙәрҙең илһөйәрлек рухы менән һуғарылған йырлы-моңло сығышы менән асылды.
Күмертау ҡалаһы хакимиәте башлығы Борис Беляевтың залдағыларҙы башҡортса сәләмләүендә оло мәғәнә ята.
– Урындағы ҡала башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының эшен ыңғай баһалар инем, – тине Борис Владимирович. – Ойошма ҡан-ҡәрҙәштәренең ихтыяжын һәм мәнфәғәтен ҡайғырта. Ҡоролтайҙың тәү ойошмалары, башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары советы, башҡорт йәштәре советы, ҡала ветерандарының аҡһаҡалдар ҡоро әүҙем. Беҙҙә Ҡала көнөнә арналған саралар, башҡорт халҡының милли батырҙары менән бәйле кисәләр, шәжәрә байрамдары даими уҙа.
Башҡортостан Президенты Хакимиәтенең Ижтимағи-сәйәси үҫеш идаралығы начальнигы урынбаҫары Ришат Сабитов республика етәкселегенең ҡотлауын еткерҙе, бәләкәстәрҙең сағыу сығышына һоҡланыуын белдереп, шатлығын йәшермәне.
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары Буранбай Күсәбаев билдәләүенсә, һуңғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса башҡорттарҙың һигеҙ процентының урыҫ телен үҙенең туған теле тип иҫәпләүе йөрәккә шом һала. Ошондай күңел тетрәткес күренеште ишетмәйек-күрмәйек тиһәк, туған телебеҙгә һөйөү уятыуҙы балалар баҡсаһында һәм башланғыс кластарҙа уҡ төплө алып барырға кәрәк.
– Бөйөк мәғрифәтсебеҙ Мифтахетдин Аҡмулла "Башҡорттарым, уҡыу кәрәк, уҡыу кәрәк!" тигән. Донъя кимәленә сығыу өсөн, әлбиттә, белемле һәм һәр йәһәттән дә камил булыу – иң мөһим талап. Милли кадрҙар әҙерләү мәсьәләһе юғары кимәлдә торорға тейеш, был тәңгәлдә Ҡаҙағстанды өлгө итеп ҡуйырға мөмкин, – тине Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың Мәғариф, мәҙәниәт, спорт һәм йәштәр сәйәсәте буйынса комитеты рәйесе Эльвира Айытҡолова.
Сығыш яһаусылар сәнәғәттә башҡорттарҙың аҙ булыуына борсолоуын белдерҙе. Уның ҡарауы, ауыл хужалығында милләттәштәребеҙ күп икән, ләкин бөгөн был тармаҡта эшһеҙлек көслө. Шулай уҡ Рәсәйҙең берәй ҡалаһында төпләнгән башҡортҡа туған телен онотоу хас – был да яҡшы түгел.
"Башҡорт халҡының тарихы" тигән баҫманың һәм "Башҡорт теленең академик һүҙлеге"нең исем туйы булды.
Төштән һуң барыһы ла 3-сө башҡорт республика гимназия-интернатына юлланды, унда эш секцияларҙа дауам итте. Ғөмүмән, ҡалаларҙа тыуым кимәле түбән түгелме, һаулыҡ торошо ҡәнәғәтләндерәме, йәштәр үҙенә йәшәү, эш урыны тапҡанмы, белем алыуға ынтылыш бармы, ҡала мәктәптәрендә туған тел нисек уҡытыла? Ошо һәм башҡа мәсьәләләр буйынса ҡыҙыу фекер алыштылар.
Киләһе конференция ике йылдан Туймазы ҡалаһында ойоштороласаҡ.