— Сәлиә Шәрифйән ҡыҙы, балалар баҡсаларында урын етешмәү — тотош илебеҙгә хас күренеш. Сиратты бөтөрөү өсөн ниндәй эш алымдары ҡулланыла? Эштәрен бизнесҡа әйләндереүсе намыҫһыҙ директорҙарҙан ҡотолоу юлын ниҙә күрәһегеҙ?
— Рәсәй Президентының 2012 йылдың майындағы Указына ярашлы, өс йәштән ете йәшкә тиклемге кескәйҙәрҙе баҡсала урын менән тәьмин итеү мәсьәләһе 2016 йылға тулыһынса хәл ителәсәк. Былтыр федераль бюджеттан сиратты бөтөрөү өсөн 59 миллиард һум бүленде. Быйыл әлегә 10 миллиард һум йүнәлтелде. "Берҙәм Рәсәй" партияһы был күләмде тағы ла арттырыу өсөн бөтә тырышлығын һаласаҡ.
Әммә аҡса бүлеү менән генә эш бөтмәй. Иң мөһиме — уны төҙөлөштә яңы технологиялар ҡулланып, биналарҙы үҙгәртеп ҡороп, дөрөҫ, һаҡсыл тотонорға өйрәнеү. Ҡайһы бер төбәктәрҙә баҡсала өҫтәмә урындар булдырыуға бизнес та йәлеп ителә. Өҫтәүенә кескәйҙәр өсөн биналар заманса, хәүефһеҙ, уңайлы булырға тейеш. Намыҫһыҙ етәкселәр тураһында һөйләгәндә беҙ коррупция проблемаһына ҡағылабыҙ тигән һүҙ. Был мәсьәләне хоҡуҡи киңлектә хәл итеү фарыз, ошондай йәмһеҙ ваҡиғалар менән осрашҡанда тейешле органдарға мотлаҡ мөрәжәғәт итегеҙ. Байығыу маҡсатында үҙенең вазифаһынан файҙаланған өсөн язаға тарттырылыу ихтималлығын мөдирҙәрҙең яҡшы белеүе был мәсьәләнең көн ҡаҙағынан төшөүенә булышлыҡ итер.
— "Балалар баҡсаһы — балаларға" партия проекты бөтә төбәктәрҙә лә тормошҡа ашырыламы?
— Әлбиттә, ул бит федераль проект, әммә ғәмәлгә ашырылыу кимәле төрлөсә. Беҙ уның Калининградтан Камчаткаға тиклем юғары дәрәжәлә башҡарылырына ынтылабыҙ.
— Биш-ун йылдан яңы баҡсаларҙың кәрәге булырмы икән? Демографик күҙаллауҙарҙан күренеүенсә, был осорҙа репродуктив йәштәгеләр ныҡ аҙаясаҡ. Ғаилә ҡороусылар кәмегәс, баҡсалар бушап ҡалмаҫмы?
— Ысынлап та, беҙ бөгөн сираттарҙы бөтөрөү өсөн яңы төҙөлөш алып барабыҙ. Иҫкеләрен ремонтлайбыҙ. Алдағы йылдарҙа ла мәктәпкәсә йәштәге сабыйҙар һаны кәмемәҫ тип өмөт итәбеҙ.
Киләсәккә күҙ һалһаҡ, мәсьәләнең тағы ла ҡатмарлашасағы көн кеүек асыҡ бит. Мәҫәлән, халыҡ һаны даими арта барған мегаполистарҙы алайыҡ. Миграция процестарын өйрәнмәйенсә, баҡса менән тәьмин итеүҙе көйләү мөмкин түгел. Өҫтәүенә әсәлек капиталын түләү программаһы дауам итәсәк, тимәк, әсәйҙәр үҙҙәрен ниндәйҙер кимәлдә ышаныслыраҡ тоясаҡ. Тыуымдың арта барасағы икеләндермәй. Үҫешкән инфраструктуралы, уңайлы, хәүефһеҙ, сәләмәтлекте хәстәрләүсе баҡсалар булған ерҙә ғаиләләр ҙур теләк менән төпләнәсәк.
Әле Рәсәйҙә 1 миллион 300 мең бала мәктәпкәсә учреждениеларҙа тәрбиәләнеүҙән мәхрүм, 500 меңе сиратта тора. Ошо хәлде төҙәтеү өсөн балалар баҡсаһында яңы урындар булдырабыҙ ҙа инде.
— Мәктәпкәсә тәрбиә алыу хоҡуғын файҙаланыу мөмкинлеген ниндәй күрһәткестәр буйынса баһаларға мөмкин? Баҡсалар һанының күбәйеүенә йәки урын өсөн түләүҙәрҙең арзанлығына ҡарапмы?
— Әлбиттә, мәктәпкәсә белем алыу мөмкинлеген балалар баҡсаһында урындарҙы арттырыу күрһәткесе буйынса баһалап булмай. Һәр ата-әсә унда ҡыҙын йә улын ҙур теләк менән йөрөтһөн өсөн бөтә уңайлы шарттар тыуҙырылырға тейеш, шул иҫәптән түләүҙәр ҙә хәлдән килерлек булырға тейеш.
— Яңыраҡ беҙгә бер әсә, пропискаһы ваҡытлыса булыу сәбәпле, балаһын баҡсаға ҡабул итмәүҙәре хаҡында шылтыратты. Был сабыйҙың Конституцияла ҡаралған хоҡуғын тупаҫ боҙоу түгелме?
— Бындай хәл менән тәүгә осрашмайым. Һеҙ хаҡлы, Рәсәй Конституцияһының 43-сө, шулай уҡ "Рәсәй Федерацияһында мәғариф тураһында"ғы Закондың 5-се статьяларына ярашлы, баланың хоҡуғы боҙолған. Һәр сабый, социаль хәленең ниндәй булыуына, ҡайҙа йәшәүенә ҡарамаҫтан, үҙ хоҡуҡтарын файҙалана алырға тейеш.
— Шәхси балалар баҡсаһына ҡарашығыҙ нисек? Күп кенә ата-әсә бындай хеҙмәт өсөн дә түләргә әҙер бит.
— Мәктәпкәсә белем биреү ойошмаларын үҫтереү йәһәтенән мин уны перспективалы йүнәлеш тип иҫәпләйем, әлегә ундайҙар бик аҙ. Биналарҙы ҡуртымға алыу, ремонтлау һәм торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәргә түләү буйынса дәүләт ныҡлы ярҙам итһә, был тармаҡтың тамыр йәйәсәгенә ышаныс бар.
— Мәктәпкәсә белем биреү учреждениеларына сиратҡа тороу буйынса электрон система ҡасан камиллашыр икән?
— Быйыл 1 ғинуарҙан Рәсәйҙә федераль кимәлдәге берҙәм электрон сират ғәмәлгә инде. Бөтә төбәктәр ҙә үҙҙәрендә ошондай системаны булдырҙы. Техник етешһеҙлектәрҙе бөтөрөү буйынса әле лә эш бара, бөтә ҡыйынлыҡтарҙы ҡыҫҡа ваҡытта еңеп сығырбыҙ, тип уйлайым.
Мәскәүҙә, мәҫәлән, баланы электрон сиратҡа 30 минутта ҡуйырға мөмкин. Аҙаҡ бер ай эсендә заявкала ҡаралған документтарҙың төп нөсхәһен илтеп тапшырырға кәрәк буласаҡ.
— Балалар баҡсаһы өсөн түләүҙәрҙе кем көйләй?
— Мәғариф тураһындағы федераль законға ярашлы, балалар учреждениеһының хужаһы сабыйҙы ҡараған һәм тәрбиәләгән өсөн түләү күләмен үҙе билдәләй. Законда был хаҡта бик аныҡ яҙылған. Былтыр, ысынлап та, нигеҙһеҙ рәүештә арттырылған түләүҙәргә юлығырға тура килде. Уға бары инфляция ғына сәбәпсе булырға мөмкин. Рәсәйҙең Мәғариф һәм фән министрлығы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, 2013 йылдың 1 июленән 1 ноябренә тиклем ил буйынса уртаса түләү 6,8 процентҡа артҡан (1226 һумдан 1310 һумға тиклем). 16 төбәктә уның кәмеүе күҙәтелә, ә 15-ендә — үҙгәрешһеҙ. Был эш даими иғтибар үҙәгендә.
— Сәлиә Шәрифйән ҡыҙы, буласаҡ ата-әсәләргә кәңәш итһәгеҙ ине: бөгөн дә бала тыуыу менән баҡсаға сиратҡа торорға ашығырғамы? Әллә "Балалар баҡсаһы — балаларға" проекты бындай ҡабаланыуҙарҙан арындырамы?
— Әйтеүемсә, урын ҡытлығынан 2016 йыл аҙағына ғына ҡотоласаҡбыҙ, шуға күрә был осорҙа өҫтәмә саралар һис тә артыҡ булмаҫ. Ни тиклем иртәрәк сиратҡа баҫаһығыҙ, сабыйығыҙҙы балалар баҡсаһына шунса тиҙерәк урынлаштыра аласаҡһығыҙ.