Беренсе күк килгәндә оло инәй йүгән ала ла, шылтырата-шылтырата өйҙө — өс, ихатаны өс рәт әйләнеп йөрөй. Унан күккә ҡарай ҙа ергә йүгәнде шылтыратып, болғап-болғап һуға. Үҙе һамаҡлай:
— Ҡорайт, Күгем!
Ҡайт, Күгем!
Ҡорайт, Күгем! Ҡайт, Күгем!
Урмандан кил — һыйыр һөтлө булыр!
Уралдан кил — бейә һөтлө була!
Ҡибланан кил — бесән күп була!
Иҙелдән кил — ямғыр кәрәк була!
Кил, Күгем! Кил, Күгем!
Балалар хаҡынан!
Бабалар хаҡынан!
Тешһеҙ заттар хаҡынан!
Иһа-һа-һа!
Йәтимдәр хаҡынан!
Шулай итеп, Күкте саҡыра-саҡыра инәй кешнәп тә ебәрә. Кешнәү ен-шайтанды ла ҡурҡыта, мәшһүр күктең — аттың көс-ғәйрәтен үҙләштереп, ҡеүәтҡә ылыға торған тылсымлы сара ла була. Ошонан һуң күрше-күлән бергә йыйылып яңы Күкте ҡотлап сәй эсә. Мәшһүр сихри Ат-күк шулай итеп ергә “төшә” һәм кеше, уны ҡулға эйәләштереп, ярҙамсы итә була.

* * *

Беренсе йәшенде ҡайҙа ишетәһең — шунда арҡа менән ергә ятып тәгәрәп китәһең дә теләк теләйһең:
— Билемдән кит,
Тәнемдән кит (ауырыу).
Һаулыҡ бир,
Бәрәкәт бир,
Хоҙайым!
Киң ризыҡ бир! — тиһең.

Батҡаҡ сәйе

Яҙлы-көҙлө юл боҙолоп, йырылып ятҡан мәл була. Ошо ваҡыттың хәйерле үтеүен теләп, батҡаҡ сәйе үткәрелгән. Аҙна буйы өйҙән-өйгә йөрөп, сәй менән бер-береһен һыйлайҙар. Көлсә, бутҡа — иң төп, иң оло йола ашы. Ауылда был мәл һыйланмаған кеше ҡалмаҫҡа тейеш.
Яҙғы батҡаҡта “Хәйерлеһе менән ҡара ергә баҫтыҡ!” тип саҡырышыу үткәрәләр.
(2005 йылда Һарытау өлкәһенең Күҙәбай ауылында Бибисара Мөхәмәтша ҡыҙы Ғафарованан (1921 йылғы) яҙып алынды).

Аңлатма.
Батҡаҡ — тупраҡтың бер рәүеше, мифологик аңда — Ер Ананың “күңеле” иләҫ-миләҫ, боҙоғораҡ, төҙөк булмаған бер мәле. Кеше, уға махсус аш һәм күмәк йыйналыу арнап, үҙенсәлекле ризалатыу һәм ярҙам күрһәтә, ҙурлай, хәстәрләй.

Бесән туйы

Бесәнгә төшөү алдынан ҙур байрам үткәрелгән. Туғайҙа һарыҡ һуйып, матур мәжлескә туған-тыумаса, яҡын күрше йыйыла. Ҡалҡыуыраҡ урында түңәрәк ҡор яһап һөйләшәләр, доға уҡыла. Кемгә ниндәй ер бүлергә, нисек эшкәртергә, эшләргә — һәммәһе хаҡында кәңәшләшәләр. Барыһын килешкәс кенә, ер бүләләр. Иң тәүҙә йәш буйынса ла, абруйы йәһәтенән дә өлкән, ихтирамлы кешегә (туған ырыу араһынан) ер бүленә.
Бесәнгә төшөү көнөндә үләнде тота килеп саба башламағандар. Тәүҙә йырлап, бал балы менән һыйлашып мәжлес үткәрәләр. Үләнде, ҡоштарҙы, ағастарҙы һыйлайҙар. Аят уҡыла, теләк әйтелә. Аллаһ ризалығы алына. Бер көн шулай үтә. Икенсе көнөн генә саба башлайҙар.


(Дауамы бар).