Әммә банкка барып һемәйгәндәр ҙә бар

Бурысһыҙ йәшәгән кешеләр күп түгелдер бөгөн. Ашау, кейем-һалым, торлаҡты хеҙмәтләндереү өсөн түләүҙәргә етер-етмәҫ хеҙмәт хаҡына тормош көтөүе ауыр. Аптыраған өйрәк арты менән һыуға сума, тиҙәр. Шуға күрә аҡса янсыҡтары бушыраҡтарҙы тормош ихтыяжы үҙенән-үҙе банк тупһаһына илтә.

Бөгөн дәүләт милкендәге һаҡлыҡ, тышҡы сауҙа һәм йөҙәрләгән шәхси, коммерция банктарының ишектәре кредит алырға теләк белдереүселәр өсөн һәр саҡ асыҡ, тиһәм, һис хаталанмам. Кредиттарҙың да төрлөһө бар. Мәҫәлән, шуларҙың иң ябайы — ҡулаҡса кредиты. Уны һис бер ниндәй белешмәһеҙ, паспорт буйынса ғына алырға була, ләкин был юл менән үтә ҙур суммаға өмөт итмәгеҙ.
Артығыраҡ һораһағыҙ (мәҫәлән, ҡайһы бер банктар йөҙ мең һумдан да күберәк бирмәй), һеҙҙән өҫтәмә белешмәләр, яуаплылыҡты үҙ өҫтөнә алыусы (поручитель), хатта ниндәйҙер залог (мәҫәлән, автомобиль, күсемһеҙ милек) талап итеүҙәре мөмкин. Торлаҡ һатып алырға, уны яңыртырға аҡсаһы етмәгәндәр ипотека кредиты юллай. Көнкүреш әйбере, йыһаз алыу, йорт, фатир төҙөкләндереү өсөн дә банкка йүгерәбеҙ. Күсемле һәм күсемһеҙ милекте банкка залог итеп һалып та кредит алыу юлы бар, ләкин бындай осраҡта милек хаҡы кредит суммаһынан егерме процентҡа ҡиммәтерәк булырға тейеш.
Машиналы булыу теләге менән яныусылар автокредиттан файҙалана, ләкин был осраҡта “ҡорос ат” автокредит алған кеше бурысын тулыһынса ҡаплағансы банкта залог рәүешендә ҡала. Кредиттың һәр төрө уны алыусы менән банк араһындағы килешеү менән нығытыла. Ошо килешеүҙән башлана ла инде алдау һәм алданыу тарихының башы. Мәҫәлән, ипотека кредиты алыу өсөн килешеүҙә яҙылған ун һигеҙ-егерме процентлы өҫтәмә түләү, йөҙ процентҡа әүерелеп, торлаҡтың икеләтә хаҡына етеүе мөмкин. Кредиттың төп процентына һәр йыл мотлаҡ страховка проценттары, нотариус һәм торлаҡҡа хаҡ билдәләү компанияһының хеҙмәте, банктың кредитты хеҙмәтләндереүе өсөн түләүҙәр өҫтәлә. Бынан тыш, заемсы алдына бүтән төр бихисап талаптар ҡуйыла. Мәҫәлән, унан табышының күләме, йәшәгән урынында теркәлгәнлеге, бер урында оҙаҡ эшләүе йә эшләмәүе, кредит тарихы, поручитель табыу мөмкинлеге хаҡында бик күп документ, белешмәләр талап ителә.
Банк һайлап, уның менән ике яҡлы кредит килешеүенә ҡул ҡуйғанда, заемсыларҙың күбеһе ай һайын банкка өлөшләтә ҡайтара барған бурысының түләү ваҡытын иғтибарҙа тотмай һәм ошонда ҡабыуы ла ихтимал. Эш шунда: заемсының бурыс аҡсаһы үҙ ваҡытында банк иҫәбенә килеп инмәһә, шул көндән, хатта сәғәтенән башлап, кредиттың тотош суммаһына штраф проценттары “йүгерергә” керешә. Был осраҡта заемсы төп башына ултыртҡандарын үҙе лә һиҙмәй ҡала — аҡсаны килешеүҙә күрһәтелгән ваҡытта индергәйне лә баһа! Ни өсөн штраф? Шуныһы: кредит түләүсенең бер нисә тапҡыр шулай һуңлап ҡалыуы заемсының банкка бурысын икеләтә арттырыуы ихтимал. Көндәрҙең береһендә, кредит аҡсаһын инде биреп бөтөрҙөм, тип банкка барған заемсыға, “һеҙ кредитты түләмәгәнһегеҙ”, “беҙҙең иҫәпкә аҡсағыҙ ваҡытында килмәгән өсөн штраф проценттарын ғына ҡаплап барғанһығыҙ”, тип әйтеүҙәре мөмкин. Ә бит ошоға тиклем банк хеҙмәткәрҙәре кредит алыусыға был хаҡта бер ниндәй ҙә мәғлүмәт бирмәгән, тимәк, был махсус рәүештә эшләнгән! Ошондай хәлгә тарымаҫ өсөн бурысты килешеүҙә күрһәтелгән ваҡыттан дүрт-биш көн алдан күсереү мотлаҡ, сөнки почта аша ебәрелгән аҡса — 5-7, терминалдан 1-3 көндән һуң ғына банк иҫәбенә барып етеүен оноторға ярамай.