Йорттарын ҡуртымға биргән кешеләр араһында күбеһе эшҡыуар түгел. Улар ҡуртымдан алған аҡсаға өҫтәмә килем тип кенә ҡарай, шуға күрә үҙҙәренә мәшәҡәт өҫтәмәйем тип, һалым декларацияһын тултырмайҙар һәм һалым да түләмәйҙәр.Тик шуныһы мөһим — торлаҡты һәм башҡа биналарҙы ҡуртымға биргән осраҡта ошо шартты иҫтә тотоу фарыз: алынған килемдән физик шәхестәр һалым түләргә тейеш. Торлаҡ йортто йә бинаны ҡуртымға биреүҙән килем алған физик шәхестәр табыш алыуҙың икенсе йылына, 30 апрелдән дә һуңға ҡалмайынса, йәшәгән урыны буйынса һалым инспекцияһына 3-НДФЛ формаһы буйынса декларация тултырып тапшырырға тейеш.


Декларацияла иҫәпләнгән һалымды 15 июлдән һуңға ҡалмайынса түләргә кәрәк. Һалым түләүҙән ҡасыу Рәсәй Федерацияһы ҡануниәтен боҙоу тип һанала һәм ғәйепле шәхескә санкциялар һалына. Бер нисә йыл элек был санкциялар торлаҡ йортто законһыҙ ҡуртымға биргән кешеләргә ҡарата бик һирәк ҡулланыла торғайны. Бөгөнгө көндә торлаҡ йорттарҙы, биналарҙы ҡуртымға биргән шәхестәр Башҡортостан Республикаһы Һалым инспекцияларының ныҡлы күҙәтеүенә алынды. Республика һалым хеҙмәткәрҙәренә торлаҡты һәм башҡа биналарҙы ҡуртымға биреүҙән килем алыусы һәм һалым түләмәүсе физик шәхестәрҙе асыҡлауҙа ведомство-ара мәғлү­мәт алмашыу, урындағы үҙидара, торлаҡ-коммуналь хужалыҡтар, полиция һәм миграция хеҙмәте органдары менән хеҙмәттәшлек итеү ярҙамға килә. Шулай уҡ республика граждандары ла торлаҡ йортто законһыҙ ҡуртымға биреү факттары тураһында мәғлүмәт бирә ала. Һәр сигнал анализлана һәм тикшереү өсөн полиция органдарына йүнәлтелә.
Һуңғы осорҙа ғына ошондай 75 мәғлүмәт тикшерелеп, 57 граждандың бинаны йә торлаҡты ҡуртымға биреп һалым түләмәүе асыҡланды. Шуларҙан 31 кеше 244,3 мең һум күләмендә бюджетҡа һалым түләүгә декларация тапшырҙы.
Тулайым алғанда, ике йыл эсендә Өфө ҡалаһында торлаҡты законһыҙ ҡуртымға биреү тураһында килгән 5682 фактты тикшереп, полиция органдары 552 осраҡты дөрөҫ тип иҫбатланы. Тикшереү һөҙөмтәһендә 466 кеше ҡуртымға биреүҙән алған килемен декларацияланы һәм 5153,8 мең һум кимәлендә һалым түләне.
Һалым органдары билдәләүенсә, бындай осраҡтар торлаҡтарын ҡуртымға биргәндән декларациялаған килемдәрҙең дөйөм суммаһының 20 процентын тәшкил итә. Шуныһы ҡыҙыҡ, торлаҡты ҡуртымға биреү­селәрҙең күпселеге үҙҙәренең бошмаҫ­лығы эҙемтәһен аңлап етмәй. Шуны белеү мөһим, һалым түләмәгән өсөн һалым һәм енәйәти яуаплылыҡ ҡаралған.
Бинаны законһыҙ ҡуртымға биреү асыҡ­ланған осраҡта хужаға һалым буйынса бурыс һәм пеня менән бергә байтаҡ штрафтар ҙа түләргә тура килә. Айырым алғанда, һалым түләмәгән осраҡта РФ Һалым кодексының 122-се статьяһына ярашлы, һалым бурысының 40 процентына тиклем штраф һалыу ҡаралған. Ә декларация тапшырмағанда – бурыс суммаһының 30 процентына тиклем һәм 1000 һумдан дә кәм булмаған (РФ Һалым кодексының 119-сы статьяһы) штраф ҡаралған.
Шулай итеп, торлаҡты ҡуртымға биреү хаҡтарын иҫәпкә алып, бөгөн торлаҡты ҡуртымға биреүсе хоҡуҡ һаҡлау органдарының иғтибар үҙәгенә эләгәсәк һәм енәйәти яуаплылыҡҡа тарттырыласаҡ. Физик шәхестең ҙур күләмдә (3 йыл буйы 600 мең һумдан ашыу) йә айырыуса ҙур күләмдә (3 йыл буйы 3 миллион һумдан ашыу) һалым түләмәүе асыҡланған осраҡта (РФ Енәйәт кодексының 198, 199-сы статьялары) ошондай енәйәти яуаплылыҡ ҡаралған: штраф – 500 мең һумға тиклем, мәжбүри эштәр – өс йылға тиклем, арест – алты айға тиклем, иректән мәхрүм итеү – өс йылға тиклем.

Рәсәй Федераль Һалым хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса
идаралығы матбуғат хеҙмәте.