— Хужа булыу өсөн ерҙе лә, ошо ҡара, ауыр эште лә яратырға кәрәк. Беҙҙең район далалы зонала урынлашҡан, шуға күрә дым етешмәй. Ә агрономдың көсө шарттарҙы дөрөҫ баһалай белеүҙән тора. Сәсеүҙе үҙ ваҡытында башҡарған игенсе генә ота. — Ер эшкәртеү, сәсеү, уңыш алыу технологиялары нескәлектәрен яттан белгән райондың баш агрономы Рәфис Зариповтың яҙғы сәсеүгә әҙерлек тураһында талғын ғына телмәренә автомобиль геүләүе лә ҡушыла. Шәкәр заводының машина-трактор станцияһына китеп барыуыбыҙ.
Бөгөн райондағы крәҫтиән-фермер хужалыҡтары ассоциацияһының йыйылышында ла тап ошо көнүҙәк мәсьәлә — яҙғы сәсеүҙе ойоштороу ҡаралғанын, ауыл хужалығы тармағында эшләүселәрҙән тыш, игенселәрҙе субсидиялар менән тәьмин итеүсе банк хеҙмәткәрҙәре лә ҡатнашыуын, ойошманың яңы рәйесе итеп фермер Р. Хәкимовтың һайланғанын да әңгәмә барышында ишетеп белдек.
— Ер өлгөрөү менән сәсеүгә төшөргә әҙербеҙ. Техника, күптән ремонтланып, әҙерлек һыҙығына ҡуйылған, орлоҡ етерлек. Тик игенселек ҡалыптарҙан ғына тормай, ул ысын мәғәнәһендә ижади эш. Фән ҡаҙаныштары ла, ҡояш яҡтыһы ла, тәбиғәт йомартлығы ла үтә мөһим. Уңыш алыу “сылбыры” үҙенсәлекле — береһен башҡарғанда һуңлайһың икән, бөтөн эш артта ҡала, — ти баш агроном.
Шәкәр заводының машина-трактор станцияһы биләмәһенә ингәс, ундағы парктың ҙурлығына, техниканың төрлөлөгөнә иҫ китте. Уйҙағы һәм ысынбарлыҡтағы хәлдең был юлы тап килмәүе һөйөнөскә булды. Бер Әлшәй биләмәһен генә түгел, яҡын-тирәләге Миәкә, Бүздәк, Йәрмәкәй, Саҡмағош, Шишмә, хатта алыҫыраҡ ятҡан Ауырғазы райондарын да хеҙмәтләндергән Агро-МТС хужалығы, һис шикһеҙ, тап шундай бай, өлгөр, ҡеүәтле техникалы, баштан-аяҡ “ҡоралланған” булырға тейеш тә!
— Бөгөндән ер һөрөүгә, дым ҡаплатыуға төшөргә әҙербеҙ, — тип предприятие директоры Рәмил Латипов бер рәт булып теҙелгән, әллә ҡайҙан сағыу төҫтәре менән күҙгә бәрелгән ҡеүәтле К-700 тракторҙарына төртөп күрһәтте. — Күрәһегеҙме, “тимер ат”тарҙы? Былары һис тә яңылары түгел, ә механизаторҙарҙың оҫта ҡулдары менән иҫке запчастарҙан йыйылғаны...
Быйыл техниканы ремонтлауға ғына биш миллион һум аҡса тотонолған. Иллегә яҡын үҙ йөрөшлө техника араһында кредитҡа, лизингка алынғаны ла бар. Немецтар етештергән һигеҙ “Холмер” сөгөлдөр йыйыу комбайнының һәр береһе 20 миллион һум тороуын ишетеп, муллыҡты булдырыусылар хеҙмәтенең ысынлап та алтын бәрәбәренә торошло икәнен аңлайһың. Был миллиондарҙы ҡайтарыу өсөн күпме ҡул көсө, ныҡышмалылыҡ, әсе тир түгергә кәрәк ябай хеҙмәт кешеһенә.
— Бурысыбыҙҙы яйлап ҡайтарабыҙ, өҙөклөккә юл ҡуймайбыҙ, — ти Рәмил Басир улы, беҙҙең күңелдәге ҡаршылыҡлы кисерештәрҙе аңлағандай. — Бары завод ҡына тотҡарлыҡһыҙ эшләһен, уны сеймал менән тәьмин итеү — тәүге планда. Ошо маҡсатта быйыл 4,5 мең гектарҙа шәкәр сөгөлдөрө сәсмәксебеҙ. Эшләһәң, эш ҡарышмай ул. Һәр береһе ете миллион һум торған өс иген комбайнын лизингка алдыҡ, хаҡын яйлап түләй башланыҡ.
Ыҫпай һалдаттар кеүек тигеҙ рәткә теҙелгән сәскестәр, ике тиҫтәнән ашыу “Беларусь” тракторы, ҡеүәтле дискаторҙар матур тәьҫораттар ҡалдырыуҙан тыш, ҡышҡы осорҙа техниканы алһыҙ-ялһыҙ сәсеүгә әҙерләгән механизаторҙарҙың хеҙмәтенә ихтирам һәм рәхмәт тойғоһо ла уята.
— Яғыулыҡ-майлау материалдарына ҡытлыҡ юҡмы быйыл? Орлоҡ мәсьәләһен нисек хәл иттегеҙ?
— Бөтәһе лә күптән яйға һалынған, — ти ҡәнәғәт төҫ менән директор. — Шәкәр сөгөлдөрө орлоғо һәм ашлама менән тәьмин итеүҙә лә райондарға ярҙам күрһәтәбеҙ.
Төрлө һөнәр кешеләренең таһыллығы, химиктар менән машина эшләүселәрҙең эҙләнеүҙәре, конструкторҙар менән етәкселәрҙең тынғыһыҙлығы, механизаторҙарҙың хәстәрлеге менән үҫтерелгән уңыштың хаҡы ғына әлегә ер кешеһен ҡәнәғәтләндерә алмай.
— Мәшәҡәтле булһа ла үҙебеҙ үҫтергән уңышты аралашсы ярҙамынан тыш һатырға өйрәндек, шуның менән отабыҙ, кредиттарҙы ваҡытында түләйбеҙ. Хеҙмәт һөйәлле ҡулдарҙан, тәбиғәттең мәрхәмәтлегенән тыш, аҡыл менән эш итеүҙе, хужаларса ҡарашты ла хуп күрә. Бер ниндәй алтын киҫәгенең дә икмәк валсығынан ауыр тартмауын сәсеүселәр яҡшы белә...
Рәмил Латиповтың үҙ эшен яратып башҡарыуы һәр һүҙендә сағыла. Ҡайтышлай йәйрәп ятҡан тын баҫыуҙар аша үткәндә уның ҡанатлы һүҙҙәрен йәнә иҫкә төшөрҙөк. Ябай ҡара тупраҡта мөғжизәләр яраласағына күп ҡалманы инде. Хәйерле сәғәттә, игенселәр, эшегеҙ уң булһын, әлшәйҙәр!