Президент Владимир Путин күптән түгел Рәсәй Федерацияһы Граждандар кодексына үҙ эшен асҡан, әммә шәхси эшҡыуар сифатында теркәлмәгән шәхестәрҙең хоҡуҡтарын яҡлауға йүнәлтелгән үҙгәрештәр индергән 199-сы федераль законға ҡул ҡуйҙы. Граждандарҙың яңы закон буйынса теркәлгән был категорияһы тәүге ике йылда физик шәхестәрҙең килемдәренә һалымдан (НДФЛ) азат ителә. Закон 6 августа ғәмәлгә инде.
Яңы закон криминал составы булмаған “күләгә” эшҡыуарлығы масштабын кәметеүгә йүнәлтелә. Рәсәй халыҡ хужалығы һәм дәүләт хеҙмәте академияһы (РАНХиГС) Социаль-сәйәси мониторингы үҙәге мәғлүмәттәренә ярашлы, илдәге барлыҡ эшләгән граждандарҙың 45 проценты күрһәтелгән категорияға инә — ваҡытлыса йәки даими рәүештә рәсми теркәлмәгән килемле эш менән шөғөлләнә.
Граждандарҙың проблемалы йәнә бер категорияһы — илдә 33 миллион хеҙмәткәр эш хаҡын тулыһынса йәки өлөшләтә “конвертта” ала. Килеп тыуған ауыр хәлдең төп сәбәбе илдәге иҡтисади тотороҡһоҙлоҡҡа һәм хеҙмәткәрҙәрҙең реаль килемдәре кәмеүгә бәйле. Рәсми рәүештә теркәлмәйенсә, “конвертта” алынған эш хаҡынан һалымдар, Пенсия фондына һәм башҡа түләүҙәр, әлбиттә, иҫәпләнмәй.
Федерация Советының Бюджет һәм финанс баҙарҙары буйынса комитеты әҙерләгән закон проектына ярашлы, “физик шәхес” төшөнсәһен, мәҫәлән, “шәхси эшҡыуар” төшөнсәһенә тиңләп, Һалым һәм Граждандар кодекстарына индереү күҙ уңында тотола. Закон проекты авторҙары фекеренсә, “физик шәхестәр” ул осраҡта ваҡ эшҡыуарлыҡ өлкәһен ишәйтеп, һалым сәйәсәте өлкәһендәге балансты көйләүҙә ҡатнаша ала. Был эштә льготалы (алты процентлыҡ ставкалы) кредит төп стимул булырға тейеш. Әммә был проект “физик шәхес” төшөнсәһенә өҫтәмә йөкмәтке һалып, буталсыҡ индерәсәк — тимәк, яңы хоҡуҡ боҙоуҙарға юл асасаҡ.
Эш биреүселәр хеҙмәткәрҙәрҙең хоҡуҡтарын боҙоуҙың яңынан-яңы схемаларын эҙләп таба һәм уларҙы камиллаштырып, закондарҙағы етешһеҙлектәргә яраҡлаштырып тора. Мәҫәлән, эшкә урынлашыусыға: “Беҙ хеҙмәт килешеүе (“трудовой договор”) буйынса, хеҙмәт кенәгәһенә теркәүһеҙ алабыҙ”, — тип тәҡдим итәләр. Ғәмәлдә иһә бер ниндәй килешеү төҙөлмәй, һалым органдарына, Пенсия фондына түләүҙәр күсерелмәй, хеҙмәт кенәгәһендә стаж теркәлмәй. Эш хаҡы тулыһынса “конвертта” бирелә. Тимәк, киләсәктә ундай хеҙмәткәрҙәргә пенсия билдәләүҙә бик ҙур проблемалар буласаҡ.
Ҡайһы берҙә хеҙмәткәргә эш хаҡының ҙур өлөшөн “конвертта” биреп, “рәсми” өлөшө минималь эш хаҡы (МРОТ) күләмендә генә иҫәпләнә, йәғни һалымдар, Пенсия фондына һәм башҡа түләүҙәр шул МРОТ күләменән генә алына. Әгәр етәкселәр шундай махинацияға бара икән, уларҙың һалымдарҙы, түләүҙәрҙе тейешенсә башҡарыуына ла ышанырға ярамай.
Йәнә бер ысул — подряд килешеүе. Был ысул аша, ғәҙәттә, сит ил граждандарын төҙөлөш эштәренә йәлеп итәләр. Уға ризалашҡан хеҙмәткәр бөтөнләй хоҡуҡһыҙ ҡала.
Был төр хоҡуҡ боҙоуҙар, 2003 йылда Рәсәй Федерацияһы Һалым полицияһы федераль хеҙмәте (ФСНП) юҡҡа сығарылғас, киң таралды һәм илдең финанс системаһына етди хәүеф менән янай башланы. ФСНП функциялары Эске эштәр министрлығына һәм Федераль һалым хеҙмәтенә тапшырылды, әммә улар элекке Һалым полицияһы функцияларын тулы күләмдә үтәй алмай. Шул сәбәпле Рәсәй Федерацияһы Тикшереү комитеты, мәҫәлән, киң вәкәләтле структура — Финанс полицияһы ойоштороу мәсьәләһен күтәрә. Был структура булдырылһа, ул элекке Һалым полицияһы функцияларын да үҙ эсенә аласаҡ.