Республикала крәҫтиән (фермер) хужалыҡтарын үҫтереү, уларҙың һанын арттырыу маҡсатында байтаҡ эш башҡарыла. Әленән-әле был өлкәгә яңы фермерҙарҙы ылыҡтырыу өсөн Хөкүмәт тарафынан маҡсатлы программалар булдырыла һәм, иң мөһиме – һәр яҡлап ярҙам күрһәтелә. Бөгөн Борай районында ла үҙ эшен булдырып, яҙмышын нәҡ ауыл менән бәйләргә уйлап, уңышлы ғына эшләп киткән фермерҙар байтаҡ. Шуныһы ҡыуаныслы: улар төбәктең ауыл хужалығын үҫтереүгә тос өлөш индерә. Борай ауылынан Ҡәҙим Фәрхетдинов, 20 йыл Себерҙә нефть промыслаһында тир түккәндән һуң, тыуған яғына ҡайтып, үҙен ауыл хужалығы өлкәһендә һынап ҡарарға йөрьәт итә. Ҡасандыр Өфө дәүләт нефть техник университетын тамамлаған егет яңы өлкәне үҙләштереүгә ең һыҙғанып тотона.
– Мин бит ауыл малайы, бала сағым мал араһында үтте. Шуға ла малсылыҡ миңә һис ҡасан сит булманы, киреһенсә, үҙенә тартып торғандай булды, – ти фермер Ҡәҙим Ҡәнәфи улы. – Күптәр әле булһа аҡсалы урынды ҡалдырып, мал аҫрауға тотоноуыма ғәжәп­ләнә. Әммә һис кенә лә үкенмәйем был шөғөлдө үҙ итеүемә.
2010 йылда ғаиләһе менән Себер тарафтарынан күсеп ҡайтҡас, Ҡәҙим Ҡәнәфи улы “романов” тоҡомло һарыҡ үрсетергә ҡарар итә һәм “Алтын ҡуй йөнө” хужалығы ойоштора. Шөкөр, туғандары ла, район хакимиәте лә уның был ҡарарын бары хуплай ғына. Интернет сығанаҡтары аша “романов” тоҡомло һарыҡ үрсетеүҙең серҙәрен ныҡлап өйрәнә, ошо өлкәлә оҙаҡ йылдар эшмәкәрлек алып барған хужалыҡтарға барып тәжрибә туплай. “Әлбиттә, тәүге көндәрҙә эш башлап китеүе ауыр булды, әммә тырышлыҡ, түҙем­лелек үҙенең һөҙөмтәһен бирмәй ҡалманы. Ҡатыным да терәк булды, бөгөн күптәргә рәхмәтлемен”, – тип хәтерләй ул көндәрҙе Ҡәҙим Фәрхетдинов.
Тәүҙә фермер Асҡын районынан крәҫтиән (фермер) хужалығынан 15 баш “романов” тоҡомло һарыҡ малы һатып ала. Көтөүгә шәхси ихата­һындағы һарыҡтарын да ҡуша. Яйлап уларҙың һанын 100-гә еткерә. Район хакимиәте ярҙамы менән 53 гектар ер алыуға өлгәшә. Фермерҙың 650 гектар ере бар, унда ул күп йыллыҡ үләндәр үҫтереп, мал аҙығы етештерә. Ер эшкәртеү өсөн техника паркы бай, трактор, йөк машинаһы, прицептар, комбайн хәстәрләгән. Паркты әленән-әле яңыртып та тора икән.
Мал һаны ишәйә башлағас, ул иркен өс һарыҡ аҙбары төҙөп ултыртҡан, ялан кәртәләр, яңы тыуған бәрәстәргә йылы ҡуралар булдырған. Бөгөн кәртә-ҡуралар заманса йыһазландырылған, һыу, яҡтылыҡ, йылылыҡ үткән, видео­күҙәтеүҙәр ярҙамында эш барышы тикшерелә.
2013 йылда “Яңы эш башлаусы фермер” республика маҡсатлы программаһына инеп, Ҡәҙим бер миллион һумдан ашыу аҡсалата ярҙам алыуға өлгәшә. Техника, мал һатып ала. Әле көтөүҙә 1500 баш һарыҡ малы иҫәпләнә, шуның 700-ө – инә һарыҡтар. Бөгөн улар бәрәсләй башлаған. Етәкселек белдереүенсә, ҡыҙыу осорҙа ҡуйсылар 1200 – 1500 бәрәс ала икән. Тимәк, көтөү һаны күпкә артасаҡ, сөнки һарыҡтар йылына ике тапҡыр бәрәсләй.
Шүнәк ауылына йән һәм йәм биреп ултырған һарыҡ фермаһы ауыл осонда урынлашҡан. Һүнеп барған ауылға Ҡәҙим Ҡәнәфи улы яңынан йән өргән, тиһәң хата булмаҫ, моғайын. “Киләсәктә был урындарҙы гөл итәсәкмен, ауылға ингән ер матур һәм төҙөк булырға тейеш” тип хыяллана ул.
Фәрхетдиновтарҙың эшен “ғаилә бизнесы” тип атарға мөмкин. Ҡатыны Эльза Радик ҡыҙы ветеринар-фельдшер булып эшләй, малдарҙың һаулығы өсөн нәҡ ул яуап бирә, төрлө дарыуҙар менән тәьмин итә. Балалары ла һәр яҡлап ярҙам ҡулы һуҙа, туғандары ла йәй-көҙ уларға булыша.
Хужалыҡта һигеҙ кеше эш менән мәшғүл. Малсыларға уңайлы шарттар булдырылған, йылы һәм иркен йорт төҙөп ултыртҡандар. Күрше ауылдан килеп эшләгәндәргә бүлмә ҡаралған, мунса бар. Эш хаҡы ваҡытында түләнә, әле уртаса хеҙмәт хаҡы бында 15 мең һум тәшкил итә.
Ҡәҙим Ҡәнәфи улын бөгөн республикала, районда ғына түгел, күрше республика-өлкәләрҙә лә яҡшы беләләр, уның эшмәкәрлеге менән йыш ҡыҙыҡһыналар. Тоҡом­ло һарыҡ малын һатып алырға тип хатта Ҡаҙағстандан да киләләр икән. Ә бына сифатлы һарыҡ йөнөн Татарстандың Кукмара ҡалаһы эшҡыуарҙары яратып ала. Быйма, кейеҙҙән башҡа кәрәк-яраҡ етештергән фирма менән ике яҡлап килешеү төҙөлгән.
Оло йөрәкле фермер ауыл Советы биләмәһе менән дә тығыҙ бәйләнештә, төрлө сара-байрамдар үткәреүҙә бағыусылыҡ итә. Уның киләсәккә уй-хыялдары ла ҙур, артабан һарыҡ­сылыҡ тармағын үҫтереүҙе, ер майҙанын арттырыуҙы маҡсат итеп алған.
– Тырышҡан кешегә Хөкүмәт тарафынан һәр яҡлап ярҙам һәм яҡлау күрһәтелһә, матур итеп эшләргә була, тик ялҡауланмаҫҡа ғына кәрәк, – ти фермер.