Рәсәйҙә бүҙәнә үрсетеү менән ярты быуаттан ашыу шөғөлләнәләр. Һуңғы йылдарҙа ҡошсолоҡтоң был тармағы айырыуса ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра. Бигерәк тә ите менән йомортҡаһы ылыҡтыра. Әйткәндәй, витамин һәм микроэлементтар буйынса йомортҡаһы тауыҡтыҡынан бер нисә тапҡырға өҫтөнөрәк тора.
Бөгөнгө көнгә бүҙәнәнең әллә нисәмә төр тоҡомо булдырылған. Ит өсөн “фараон” тигәне аҫралһа, йомортҡа һалыуға башлыса “япон” тоҡомлоһон тоталар. Был төр ҡоштоң әтәсе менән инәһе төҫө буйынса ла айырыла. Айырма өс аҙналыҡ сағында беленә. Тәүгеһенең ҡанаттары оҙонораҡ, төҫө һоро була, күкрәк тирәһе — ҡарағусҡыл һоро. Икенсеһенең муйын өлөшө аҡһыл-һоро төҫтә, күкрәк тәңгә­лендә ҡара “таптар” бар. Йылына 300-гә яҡын сыбар йомортҡа һалалар. Барлығы 40 көн тигәндә һала башлайҙар. Инкубацион сифаты — 80 процент.
Фараон, алда телгә алғанса, ит тоҡомло. Ҡоштар тиҙ өлгөрә. Ауырлыҡтары — 200—250 грамм. Йомортҡаны аҙ һалалар, йылына 100—150 тура килә.
Аҡ инглиз тоҡомлоһоноң төҫөн исеме үк әйтеп тора. Ҡайһы береһенең башында ҡарағусҡыл һоро “таптар” була. Суҡышы ме­нән тәпәйҙәре — аҡһыл ал. Төҫ­тәре ап-аҡ булғас, һатып алыу­сыны тиҙ йәлеп итә.
Алтын маньчжурия тоҡом­лоһоноң да төҫөн исеме күрһәтә. Ҡайһы саҡ “алтын” бойҙай бөр­төгөн хәтерләтәләр. Һырты, муйын тирәһе, ҡанаттарында бойҙайҙыҡы һымаҡ урта һыҙығы бар.
Күк мәрмәрҙе хәтерләткән тоҡомдар ҙа була. Уларҙың төҫө күкһел төтөн һымаҡ. Башлыса матурлығы өсөн аҫрайҙар. Хәйер, башҡа тоҡомлолар һымаҡ уҡ иткә лә тотола.
Шулай итеп, шәхси ярҙамсы хужалыҡтарҙа ҡаҙ, өйрәк, тауыҡ һымаҡ өйрәнелгән ҡоштарға өҫтәп бөгөн бүҙәнә аҫрарға тотоноусылар ҙа булыр. Был йәһәттән әле баҙар кәштәләре тулмаған. Һатып алыусыларға ла, һатыу­сыларға ла урын етерлек.

Өйрәкте белеп көт

* Ҡайһы бер ата өйрәктәр инәһе оя баҫҡан арала уның мәшәҡәттәре менән дә уртаҡлаша. Инәһе оянан китеп, бик оҙаҡлаһа, ул йомортҡаларға суҡышын тигеҙеп-тигеҙеп ала, һыуынмағанмы, йәнәһе. Сиртәсәк бәпкәләрҙең әсәләре күренмәһә, килгәнсе оя өҫтөнә менеп ултыра. Ҡурҡытырға ғына ярамай.
* Өйрәктәр тәмле еҫ аңҡыған, шәрбәтерәк аҙыҡты ярата. Бынан тыш, иң тәү йәшел төҫтәгеһен ашай, һуңынан башҡаларына тотона. Улар кукурузға өҫтөнлөк бирә. Икенсе урында арпа, бойҙай килә. Арышты бик өнәп бармайҙар.
* Өйрәк мамығынан еңел юрған һырыу яҡшы. Ҙурлығы 172х212 сантиметр күләмле булғанына яҡынса 1,4 килограмм мамыҡ китһә, 140х212 сантиметрлыға — 1,1, ә балаларҙыҡына (110х140) 0,4 килограмм кәрәк.
* Үҙенең үҫеш дәүерендә ҡош яралғыһы кальций тоҙон йомортҡа ҡабығынан ала. Шуға ла үрсеү миҙгелендә тауыҡ, өйрәк, башҡа ҡоштарҙы ашатҡанда минераль ҡушымталарҙан өҙмәҫкә кәрәк.
* Әгәр ҙә себештең суҡышы йомортҡаның уртаһында йәки осло яғында икән, ҡошсоҡ дөрөҫ урынлашмаған була. Уға ярҙам итеү мөмкин түгел. Ә инде үҙаллы сыға алмай аҙапланһа, аҙ ғына ҡабығын әрсеп, ярҙам итергә кәрәк. Ләкин быны себеш тулыһынса әйләнеп сыҡҡансы, йәғни алдан эшләргә ярамай. Был осраҡта ҡан системаһы боҙолоуы бар.
* Әгәр ҙә аҙығында йәшел үлән (ҡышын алдан әҙерләнгән үлән, бесән вағы, оно) булмаһа, улар бер-береһенең мамығын йолҡа, шунлыҡтан яланғасланып ҡалған тән өлөшөн суҡый башлай.
* Бәпкәләргә һыу эсереү өсөн һауыт өҫтөнә алдан уҡ ағастан яһалған рәшәткә йәки металл ситлек ҡапларға кәрәк. Ул сағында һыу ҙа бысранмай, ҡошсоҡтар ҙа еүешләнмәй.