Рәсәйҙәр көндән-көн һаҡсылыраҡ була бара. Социологтар үткәргән тикшеренеү һөҙөмтәһендә халыҡтың көндәлек сығымы кәмеүе асыҡланған. Был бигерәк тә аҙыҡ-түлеккә ҡағыла.

Бик хәүефле күренеш: тап ошондай хәл бөтә донъяны көрсөккә терәгән 2008 йылда ғына күҙәтелгән. Мәҫәлән, рәсәйҙәрҙең сығымы кәмеүе былтырғы йыл аҙағында үтә лә асыҡ күренде. Байрамдар мәлендә генә халыҡ бер аҙ “билбауын бушатып” алған икән. Белгестәр фекеренсә, хатта аҙыҡ-түлекте лә аҙыраҡ һатып ала башлағандар. Был бигерәк тә уртаса хәллеләргә хас икән, улар сығымдарын йыл дауамында яҡынса 12 процентҡа (инфляцияны иҫәпләгәндә) кәметергә мәжбүр булған.
Хәлдең сәбәбен белгестәр халыҡтың килеме кәмеүе менән аңлата. Мәҫәлән, уртаса хәллеләр иҫәбенә ингәндәр, аҙ тәьмин ителгәндәрҙән (бюджет өлкәһендә эшләүселәр, пенсионерҙар) айырмалы, хеҙмәт хаҡының дәүләт тарафынан индексацияланыуына өмөтләнә алмай. Юғары килемлеләр менән дә (эшҡыуарҙар, топ-менеджерҙар һәм башҡалар) ярышыу мөмкин түгел: килемен улар кеүек үҙҙәре теләгәнсә арттыра алмайҙар. Шуға булғаны менән мөрхәтһенергә тура килә лә инде. Бындай мәлдә “юрғаныңа ҡарап аяҡ һуҙ” тигән халыҡ әйтеме бигерәк көнүҙәк яңғырай.




Әммә ыңғай яҡтары ла юҡ түгел. Бынан ары банк кредит тураһында бөтөн мәғлүмәтте асыҡтан-асыҡ күрһәтергә бурыслы: килешеүҙә ваҡ шрифт менән яҙырға ярамаясаҡ, кеше алған аҡсаһынан 14 көн эсендә баш тарта аласаҡ. Кредиттың проценттары ла Үҙәк банк күрһәткәндән юғарыраҡ булырға тейеш түгел.
Закон авторҙары коллекторҙар (бурысты көс менән ҡайтарыусылар) тураһында ла онотмаған. Мәҫәлән, хәҙер улар төн уртаһында бурыс ҡайтарыуыңды талап итеп шылтырата алмаясаҡ. Әммә шул уҡ ваҡытта банктар ҡайтарылмаған кредиттарҙы улар иңенә ҡыйыу рәүештә һала аласаҡ. Тимәк, тиҙ генә кеҫә ҡалынайтып, финанс ойошмаларын һемәйтеүгә иҫәп тотоусыларға еңелдән булмаясаҡ.
Ҡайһы бер белгестәр фекеренсә, яңы Закон финанс баҙарын сәләмәтләндереүгә этәргес бирәсәк. Баҡһаң, бөгөн рәсәйҙәрҙең күп өлөшө кредит һаҙлығына сумған (дөйөм бурыс күләме 10 триллион һумға яҡынлаша!) – уларҙың килеменең кәмендә биштән бер өлөшө банктарға кредит ҡайтарыуға китә икән.
Әммә банк тармағы белгестәре бындай фекер менән килешмәй: әйтеүҙәренсә, кредиттарға ҡарағанда, халыҡтың һаҡламдары, йәғни депозит иҫәптәре, байтаҡҡа күберәк. Рәсәйҙәр аҡсаны тотоноуға ҡарағанда туплауҙы хуп күрә. Банктар ассоциацияһы мәғлүмәттәренә ярашлы, халыҡтың кредит һаҙлығына батыуы ла ысынбарлыҡҡа тап килмәй – йәнәһе лә, бөгөн ватандаштарыбыҙҙың эш хаҡының яҡынса 10 проценты ғына кредит түләүгә китә икән.
Белгестәр фекеренсә, күп банктар яҡын арала кредит биреүҙе сикләп кенә ҡалмаясаҡ, поручителдәр һәм аманат тураһында мотлаҡ талап индереүҙәре лә бар. Шулай уҡ кредит һораусының ғаризаһын тикшереүҙе 45 көнгәсә оҙайтыуҙары ихтимал.




Медицина хеҙмәткәрҙәрен социаль яҡлау өсөн булдырылған был программаға ярашлы, юғары белем алғандан һуң ауыл еренә эшкә ҡайтҡан табиптарға (35 йәшкә ҡәҙәр) 1 миллион һум күләмендә аҡса бүленә. Был маҡсатҡа Мотлаҡ медицина страховкаһы федераль фонды бюджетынан 2932,5 миллион һум тотоноу ҡаралған, шул иҫәпкә Рәсәй ауылдарына тағы ла 5865 табипты йүнәлтеп буласаҡ.
Башҡортостан Хөкүмәте мөрәжәғәте буйынса программаны үтәү өсөн беҙҙең төбәккә федераль бюджеттан 25 миллион һум бүленәсәк. Республика ҡаҙнаһынан да бер аҙ аҡса өҫтәлеүен иҫәпкә алғанда, ауылдарыбыҙға тағы ла 50 табипты эшкә ебәреү мөмкинлеге бар. Шул уҡ ваҡытта Башҡортостандың Һаулыҡ һаҡлау министрлығында әйтеүҙәренсә, ауылдарҙа “аҡ халатлылар”ға һаман да ҡытлыҡ һаҡлана — 900-ҙән ашыу табип етешмәй.
Әйткәндәй, һаулыҡ һаҡлау өлкәһен үҙгәртеп ҡороу программаһына ярашлы, йәш белгестәрҙе ауыл еренә эшкә ҡайтарыу 2012 йылда башланғайны. “Ауыл табибы” программаһы буйынса республикабыҙ райондарына 2012 йылда – 610, былтыр иһә 275 йәш табип эшкә барған.