Вконтакте facebook facebook Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
» » Ваҡытында тәрбиәләү мөһим
Ваҡытында тәрбиәләү мөһимҺуңғы йылдарҙа һауа температураһы бер төрлө генә тормай: ҡыштар йылы килһә, яҙын ҡышты алыштырырлыҡ һыуыҡтар була, йәйен иһә сүллектәгеләй ҡояш ҡыҙҙыра, етмәһә, ҡоролоҡтар йыш ҡабатлана. Быларҙың барыһы ла, әлбиттә, кешеләргә генә түгел, ҡош-ҡорт донъяһына, ағас-ҡыуаҡтарға, башҡа үҫентеләргә кире тәьҫир итә. Баҡсасыларға ла көндәрҙең көйһөҙлөгө оло мәшәҡәт тыуҙыра. Кәйефте иң ҡырғаны — еләк-емеш ағастары ҡорой башланы. Бигерәк тә алма менән груша. Төп сәбәп — төрлө ауырыуҙар таралыуы. Шуларҙың иң ҡурҡынысы — "ҡара рак". Үҙебеҙсә беҙ уны "ҡара ҡутыр" ауырыуы тип атайыҡ.

Был ауырыуҙың ағас олононда ла, ботаҡ, хатта япраҡтарҙа ла булыуы мөмкин. "Sphaеropsis malorum" тигән бәшмәк бактерияһы ҡайырыға үтеп инә. Тәүҙә ҡара-һоро таптар барлыҡҡа килә, улар уйҙым-уйҙым булып үҫешә лә олон йәки ботаҡты уратып ала. Һөҙөмтәһе билдәле: ҡайыры олондан айырыла һәм зарарланған өлөш ҡорой.
Бәшмәк ағастың йәрәхәтләнгән, һынған, ярылған урынын һағалап ҡына тора тиерлек: ҡайырының аҙ ғына ярылған өлөшө булдымы — шунда зарарлай ҙа башлай. Әйтергә кәрәк, был бәшмәк бик сыҙам. Ҡутыр-ҡутыр булып ҡалҡып сыҡҡан өлөштә мицелий рәүешендә ҡыш сыға ла тағы үҙенең ҡара эшен башлай. Ул бигерәк тә йәйен 25-27 градус эҫелә ныҡ үҫешә, арта. Хатта ағастың зарарланмаған өлөшөндә лә ауырыуҙың ике йыл һаҡланыуы мөмкин. Ғәҙәттә, зарарланған ағас өс-дүрт йыл эсендә ҡорой.
Ауырыуҙың тәүге билдәһе япраҡтарына сыға. Тимгел-тимгел ҡыҙғылт-һоро ваҡ ҡына бөрсөктәр, япраҡты бүрттереп, ҡара-һороға әйләнә, ҙурая. Ә алты-һигеҙ аҙна эсендә, емештәр өлгөргәнсе, ҡойола башлай. Алмала ҡараһыу-һоро таптар, зарарланған өлөштә бәшмәк-пикнид барлыҡҡа килә. Емеш яйлап ҡарая, йыйырсыҡланып кибә.
Ағасты ауырыуҙан ҡотолдороп булмай икән, уны киҫәләр, ботаҡтарын яндыралар. Шулай ҙа һаҡлау саралары бар. Әйтәйек, ҡояш нурҙарынан, һалҡындарҙа ҡайыры ярылмаһын өсөн ботаҡтарҙың төп өлөшө эзбиз иретмәһе менән буяла (10 литр һыуға 2-2,5 кг эзбиз һәм 0,4-0,5 грамм тимер купоросы ҡушыла). Сирле ағасты киҫкәс, уның урынына яңы емеш ағасы ултыртылмай, сөнки бәшмәк-пикнидтың ауырыу күҙәнәктәре тороп ҡалырға мөмкин. Тағы бер мөһим нәмәгә иғтибар итергә кәрәк: ҡара ҡутырға бирешмәһен өсөн ағастар көслө булырға тейеш. Әгәр ҙә алда һөйләнелгән ауырыу барлығын белһәгеҙ, тәүге мәлдә дауалап була. Бының өсөн үткер бысаҡ менән ҡайыры алына һәм баҡыр купоросы (1 литр һыуға — 10 грамм) шыйыҡсаһы менән йыуыла. Һуңынан баҡса елеме менән һылана. Был эштәр иртә яҙ һәм көҙ башҡарыла.




Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ

В ОдноклассникахВконтакте

Комментарий өҫтәргә






Тәҙрә төбөм "гөл" генә!

Тәҙрә төбөм "гөл" генә! 31.03.2019 // Баҡса

Беҙҙең һауа шарттарында йылылыҡ яратҡан культураларҙың үрсетмәһен йыш ҡына тәҙрә төбөндә үҫтерәләр....

Тотош уҡырға 780

"Үҫенте" кәңәш бирә

"Үҫенте" кәңәш бирә 21.03.2019 // Баҡса

Баҡса үҫтерергә яратҡандар өсөн яңы миҙгел яҡынлаша. Улар орлоҡтар һайлай, үҫентеләр ултырта,...

Тотош уҡырға 400

Сәсеү өсөн орлоҡ һайлау серҙәре

Сәсеү өсөн орлоҡ һайлау серҙәре 15.03.2019 // Баҡса

Баҡсала мул уңыш үҫтереү иң тәү сиратта дөрөҫ һай­лан­ған орлоҡҡа бәйле. Юҡҡа ғына хал­ҡы­быҙ “Ни...

Тотош уҡырға 295

Көҙгө байлыҡ өҫтәлдәрҙә

Көҙгө байлыҡ өҫтәлдәрҙә 16.10.2018 // Баҡса

Ғәжәйеп ризыҡ Йәшел помидорҙы йыуып, мейестә йомшарғансы бешереп алырға ла ит турағыс аша...

Тотош уҡырға 400

Ағас ботағы айырылһа…

Ағас ботағы айырылһа… 16.10.2018 // Баҡса

Һеҙ быйыл мул уңыш йыйҙығыҙ. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, алмағасығыҙҙың кәрәкле бер ботағы айырылып төшкән....

Тотош уҡырға 370

Сылтыр-сылтыр “йылға” аға

Сылтыр-сылтыр “йылға” аға 16.10.2018 // Баҡса

Баҡса ул йәшелсә, емеш үҫтереү урыны ғына түгел, унда ял итеү өсөн дә уңайлы шарттар булдырылырға...

Тотош уҡырға 387

Көҙгө тәрбиәнең әһәмиәте ҙур

Көҙгө тәрбиәнең әһәмиәте ҙур 16.10.2018 // Баҡса

Уңыштар йыйып алынып, һалҡын көндәр ныҡлап башланғансы баҡсасылар өсөн айырым осор һанала. Яңы...

Тотош уҡырға 414

Белеп ултыртһаң — отолмаҫһың

Белеп ултыртһаң — отолмаҫһың 16.10.2018 // Баҡса

Тәбиғәт шарттарына ҡарап, элегерәк көньяҡ халыҡтары Башҡортостанды “йәшел помидорҙар иле” тип...

Тотош уҡырға 394

Үҙ баҡсаңдыҡын һайла!

Үҙ баҡсаңдыҡын һайла! 26.09.2018 // Баҡса

Түбәнге Яйыҡбай – Һаҡмар йылғаһына һыйынып ҡына ултырған, әллә ни ҙур булмаған ауылдарҙан. Мәгәр...

Тотош уҡырға 459

Лимондар ҡайҙа үҫә?

Лимондар ҡайҙа үҫә? 25.09.2018 // Баҡса

Республикабыҙҙың ғорурлығы ул Өфөләге лимонарий. Уңған ғалим-биолог Фәриҙә Садиҡова тырышлығы менән...

Тотош уҡырға 364

Ҙур ҙа түгел, уңайлы ла

Ҙур ҙа түгел, уңайлы ла 18.09.2018 // Баҡса

Күптәр “Йорт-ҡура” битендә өй, мал һарайы төҙөү, башҡа эштәр тураһында баҫыуҙы һорап яҙа. Әлбиттә,...

Тотош уҡырға 373

Уңышты нисек һаҡларға?

Уңышты нисек һаҡларға? 18.09.2018 // Баҡса

Сөгөлдөр һәйбәт һаҡланһын өсөн һабағын ҡул менән бороп өҙмәгеҙ, ә төбөн 1-1,5 сантиметр оҙонлоғонда...

Тотош уҡырға 414