Вконтакте facebook facebook Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
» » Ҡыш бауыры оҙон да ул...
Был арауыҡ аҙ ғына булһа ла кешеләргә йәйге, көҙгө мәшәҡәттәрҙән һуң бер аҙ ял биреү осоро булһа, икенсе яҡтан, яҙға әҙерлек ваҡыты ла. Уйланырға, яңы пландар ҡорорға форсат бар. Бигерәк тә шәхси хужалығын алып барғандарға, баҡсасылыҡ менән шөғөлләнгәндәргә.
Был йәһәттән ике кәңәш тәҡдим итәбеҙ. Ул иһә ғәҙәти, көндәлек эштән ғибәрәт — органик ашлама туплау, ошо маҡсатта ҡиммәтле ашламалар әҙерләү.


Көл
Беҙ махсус сығарылышта көл тураһында йыш ҡына мәғлүмәт бирә барабыҙ, ләкин уҡыусылар уның үҙенсәлектәре хаҡында ентекләберәк яҙыуҙы һорай. Шуға ҡыҫҡаса ошо турала бәйән итәбеҙ.
Көлдә бик күп калий, фосфор, кальций барлығы мәғлүм, ләкин уның составы бер төрлө генә түгел. Мәҫәлән, калий үлән, картуф һабағындағыға ҡарағанда ағас көлөндә күберәк була. Бигерәк тә ҡайындыҡында. Торфтыҡында калий аҙ, ләкин кальций күберәк. Көлдөң яҡшы үҙенсәлеге шунда: унда хлор юҡ. Хлорҙы ҡурай еләге, картуф, баҡса еләге яратмай. Телгә алынған өс элементтан тыш, цинк, бор, тимер, марганец, молибден бар. Үҫемлеккә улар етмәһә, насар үҫешә. Әммә сама тигәнде лә оноторға ярамай. Ҡурай еләге, ер еләге, йәшелсә өсөн квадрат метрға — 100—150, картуфҡа 60—100 грамм һалалар. Был эште, мәҫәлән, картуф ултыртыр алдынан башҡарһаң, колорадо ҡуңыҙының ер аҫтынан сығыуын тотҡарлай. Шулай уҡ көлгә буталып сәселгән орлоҡ та уңыш менән ҡыуандыра.
Көлдө торф, ныҡлы өлгөргән тиреҫ (перегной) менән ҡушып бутаһаң да, яҡшы һөҙөмтә бирә. Ә бына яңы тиреҫ, ҡош тиҙәге менән ҡатнаштырырға ярамай — азотын юғалтасаҡ.
Электән көлдө төрлө ҡоротҡостарға, бигерәк тә йәшелсәне серетеүселәргә ҡаршы ҡулланғандар. Мәҫәлән, ер еләге сәскә атҡандан һуң иретелгән, һөҙөлгән көл һыуын төп һайын 15—20 грамм нисбәтенән һип­терергә кәңәш ителә. Икенсе тапҡыр 10 грамм кәрәк. Шулай уҡ көл һыуы менән ҡыяр, помидор, борсаҡ, слива, сейәләрҙе лә эшкәр­тергә була.
Ағас көлөн тауыҡтарға ҡышын “йыуыныр” өсөн ҡуялар. Улар шул рәүешле төрлө паразиттарҙан ҡотола. Йомортҡа ҡабығы формалаштырыуҙа мөһим урын алып тороу­сы кальцийҙың булыуы ла күп нәмә тураһында һөйләй.
Азот сығанағы
Ҡош тиҙәге ерҙе ашлау йәһәтенән тиреҫтән өҫтөн тора. Шулай уҡ минералдарҙан да ҡалышмай, бигерәк тә тупраҡтың матдәләрҙе үҙләштереү йәһәтенән. Әлбиттә, сифаты ҡоштоң төрөнә, йәшенә лә ҡарай. Бигерәк тә тауыҡ, күркә тиҙәгендә файҙалы матдәләр күп. Биологик активтарынан тыш, бында цинк, кобальт, баҡыр, тимер, марганец һымаҡ үҫемлек өсөн кәрәкле микроэлементтар бар.
Ҡош тиҙәге кәрәкле матдәләрен, бигерәк тә азотты юғалтмаһын өсөн уны компост­лай­ҙар. Үҙен генә тупраҡҡа индереүе бик ҡыйын, шуға ҡоштар аҫтына һалам, үҫемлек ҡалдыҡтары йәйәләр. Йылына өс-дүрт тапҡыр алмаштырып, баҡсаның бер мөйөшөнә өйөп ҡуйһаң, бына тигән ашлама өлгөрәсәк. Яҡын­са иҫәпләгәндә, 100 килограмм тиҙәктән 30 килограмм органик ашлама сыға. Тағы шуны иҫтә тотоу фарыз: тупраҡҡа индергәндә нисбәтте ҡарарға кәрәк, сөнки азот тупраҡтың уңдырышлылығын ғына күтәреп ҡалмай, саманан тыш артыҡ булһа, “яндырыуы” ла ихтимал.
Компостлау өсөн ҡош тиҙәгенә торф, һа­лам, ағас онтағы, тупраҡ ҡушалар. Таҙа ки­леш иһә тиҙәкте иртә яҙҙан йәки көҙҙән бер квадрат метр ергә 0,2-0,3 килограмм иҫәбенән индерәләр.


Автор: Т. МУСИН.


Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ

В ОдноклассникахВконтакте

Комментарий өҫтәргә






Тәҙрә төбөм "гөл" генә!

Тәҙрә төбөм "гөл" генә! 31.03.2019 // Баҡса

Беҙҙең һауа шарттарында йылылыҡ яратҡан культураларҙың үрсетмәһен йыш ҡына тәҙрә төбөндә үҫтерәләр....

Тотош уҡырға 528

"Үҫенте" кәңәш бирә

"Үҫенте" кәңәш бирә 21.03.2019 // Баҡса

Баҡса үҫтерергә яратҡандар өсөн яңы миҙгел яҡынлаша. Улар орлоҡтар һайлай, үҫентеләр ултырта,...

Тотош уҡырға 350

Сәсеү өсөн орлоҡ һайлау серҙәре

Сәсеү өсөн орлоҡ һайлау серҙәре 15.03.2019 // Баҡса

Баҡсала мул уңыш үҫтереү иң тәү сиратта дөрөҫ һай­лан­ған орлоҡҡа бәйле. Юҡҡа ғына хал­ҡы­быҙ “Ни...

Тотош уҡырға 249

Көҙгө байлыҡ өҫтәлдәрҙә

Көҙгө байлыҡ өҫтәлдәрҙә 16.10.2018 // Баҡса

Ғәжәйеп ризыҡ Йәшел помидорҙы йыуып, мейестә йомшарғансы бешереп алырға ла ит турағыс аша...

Тотош уҡырға 346

Ағас ботағы айырылһа…

Ағас ботағы айырылһа… 16.10.2018 // Баҡса

Һеҙ быйыл мул уңыш йыйҙығыҙ. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, алмағасығыҙҙың кәрәкле бер ботағы айырылып төшкән....

Тотош уҡырға 324

Сылтыр-сылтыр “йылға” аға

Сылтыр-сылтыр “йылға” аға 16.10.2018 // Баҡса

Баҡса ул йәшелсә, емеш үҫтереү урыны ғына түгел, унда ял итеү өсөн дә уңайлы шарттар булдырылырға...

Тотош уҡырға 357

Көҙгө тәрбиәнең әһәмиәте ҙур

Көҙгө тәрбиәнең әһәмиәте ҙур 16.10.2018 // Баҡса

Уңыштар йыйып алынып, һалҡын көндәр ныҡлап башланғансы баҡсасылар өсөн айырым осор һанала. Яңы...

Тотош уҡырға 355

Белеп ултыртһаң — отолмаҫһың

Белеп ултыртһаң — отолмаҫһың 16.10.2018 // Баҡса

Тәбиғәт шарттарына ҡарап, элегерәк көньяҡ халыҡтары Башҡортостанды “йәшел помидорҙар иле” тип...

Тотош уҡырға 336

Үҙ баҡсаңдыҡын һайла!

Үҙ баҡсаңдыҡын һайла! 26.09.2018 // Баҡса

Түбәнге Яйыҡбай – Һаҡмар йылғаһына һыйынып ҡына ултырған, әллә ни ҙур булмаған ауылдарҙан. Мәгәр...

Тотош уҡырға 420

Лимондар ҡайҙа үҫә?

Лимондар ҡайҙа үҫә? 25.09.2018 // Баҡса

Республикабыҙҙың ғорурлығы ул Өфөләге лимонарий. Уңған ғалим-биолог Фәриҙә Садиҡова тырышлығы менән...

Тотош уҡырға 338

Ҙур ҙа түгел, уңайлы ла

Ҙур ҙа түгел, уңайлы ла 18.09.2018 // Баҡса

Күптәр “Йорт-ҡура” битендә өй, мал һарайы төҙөү, башҡа эштәр тураһында баҫыуҙы һорап яҙа. Әлбиттә,...

Тотош уҡырға 345

Уңышты нисек һаҡларға?

Уңышты нисек һаҡларға? 18.09.2018 // Баҡса

Сөгөлдөр һәйбәт һаҡланһын өсөн һабағын ҡул менән бороп өҙмәгеҙ, ә төбөн 1-1,5 сантиметр оҙонлоғонда...

Тотош уҡырға 372