Вконтакте facebook facebook Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
» » Япрағын да ашайҙар
Яңы өлгөрөп килгән йәшелсәләр — бигерәк тә редис, сөгөлдөр, кишер, йәшел һуған, төрлө тәмләткестәр баҡсасылар баҙарында, кибет кәштәләрендә күренә лә башланы.
Бер ханым һатыусы апайҙан сөгөлдөр япрағын һораны. “Күптәр уның файҙаһын белмәй бит, шуға өҙөп һалып алдым”, — тип сумкаһынан төргәк килтереп сығарҙы. Теге ҡатын һөйөнөп китте лә икенсе юлы тағы ла күберәк алып килеүен һорап, был япраҡтарҙы нисек файҙаланыуын һөйләп бирҙе.
Витамин салаттары әҙерләгәндә сөгөлдөрҙөң йәш япраҡтарын да һалып ебәрә икән. Ул айырыуса бер тәм бирә. Борщ бешергәндә лә ҡуллана. “Әгәр япраҡтар күп булһа, бәлеш тә бешерәм, йәшел һуған менән йомортҡа ҡушам. Голубцы эшләгәндә эслекте сөгөлдөр япраҡтарына ла төрөргә мөмкин”, — тине ханым, тағы ла петрушка, әнис, кинза, сельдерей, базилик кеүек йәшел тәмләткестәрҙе алып.


Татлы һыу ғына түгел...
Баҡса еләге өлгөрҙө. Бер ҡараһаң, уның әллә ни файҙаһы ла юҡтыр инде, ҡоро һыу ғына бит, тип әйтеүселәр бар. Ләкин еләк, киреһенсә, В2, В5, В6
һәм К витаминдарына, баҡыр менән магнийға бай.

Сан-Диеголағы Калифорния университеты ғалимдары, мәҫәлән, еләктең алты файҙалы сифатын билдәләгән. Витаминдарға бай икәнлеген әйттек инде. Икенсенән, ябығырға теләгәндәр өсөн ҡулай икән. Йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙарының үҫешенән ҡотолорға ла ярҙам итә. Ҡартайыуҙы кисектерә. Өсөнсөнән, ул калийға бик бай, йөрәк өйәнәктәре хәүефен кәметә. Дүртенсенән, баҡса еләгендә С витамины цитрустарға ҡарағанда ла күберәк. Әгәр, быныһы инде бишенсенән, иртәнсәк бешерелгән бутҡаларға ҡушып ебәрһәң, көнө буйына етерлек көс алырға була. Ниһайәт, алтынсынан, еләктәр тештәрҙең ныҡлығын тәьмин итә, унда таштар барлыҡҡа килеүҙе иҫкәртә.
Мәлендә һәр еләк-емеште бешкән генә сағында ашап, организмды тәбиғи витаминдар менән байытып ҡалырға кәрәк.


Кимереүсене нисек ҡыуырға?
Күп баҡсасыларҙың бәләһе — һуҡыр сысҡан. Шахтер шикелле ер аҫты донъяһын айҡап-байҡап йөрөй. “Йөрөһөн дә!” — тиер кемдер.


Ҡайһы бер емеш ағастарының тамырҙарын, күп кенә сәскәләрҙең һуғанбаштарына зыян килтергәнен татымаһаҡ, әллә ни иғтибар ҙа итмәҫ, ләлә, нәркәс кеүек сәскәләрҙең ер аҫтындағы өлөштәрен ашағанын күрмәһәк, иҫебеҙ ҙә китмәҫ ине. Әммә һуғанбаштары юҡҡа сыҡҡан сәскәләрҙең бысылған кеүек ерҙә ятҡанын күреп, йән көйә. Шуға һуҡыр сысҡанға ҡаршы һуғыш астыҡ.
Боронғо бер ышаныу бар. Ҡасандыр янғын булған урында төҙөлгән йортта сысҡан да, ҡомаҡ та булмай икән. Кимереүселәр көлдө яратмай, тәпәйҙәрен ялағанда ул ауыҙ ҡыуышлығына эләгеп, ялҡынһыта. Шуға күрә бер биҙрә көлдө биш квадрат метр ергә һипһәң, кимереүселәр бер нисә көн эсендә баҡсағыҙҙы ташлап китәсәк. Мөгәрәпкә картуфты һаҡларға һалғанда ла көлгә бутаһаң, сысҡандар яҡын бармаясаҡ.
Баҡсасылар шулай уҡ пластик һауыттарҙы ла кимереүселәргә ҡаршы оҫта ҡуллана. Унда бер нисә тишек уйып, ҡыйшайтыбыраҡ ергә ҡаҙап ҡуйһаң, ел ваҡытында ғәжәп көслө тауыш сығара. Кимереүселәргә был оҡшамай һәм ул тирәнән тайыу яғын ҡарайҙар.
Бынан тыш, өңдәренә балыҡ башын, һарымһаҡ тырнаҡтарын, сәтләүек япрағын һалһаң да, бик файҙалы буласаҡ.


Бөгөлөп төшмәһен тиһәң
Пиондар үҫмәгән баҡса бармы икән? Аҡ, ҡыҙыл, алһыу төҫтәге ялбыр сәскәләрҙең хуш еҫтәренән баш әйләнә.


Сәскәләре эре, ҙур булыу сәбәпле, ҡайһы ваҡыт һабаҡтары ауырлығын күтәрә алмай бөгөлөп төшә һәм һына. Ботаҡтары таралып ултырмаһын өсөн уларға терәк ҡуйып сығырға кәрәк. Ошо һүрәттәге кеүегерәк. Бының өсөн металл-пластик һыу торбаһын файҙаланырға мөмкин. Нисек эшләү — һәр баҡсасының үҙ фанта­зияһында.
Пиондар бер урында — 50, хатта 100 йыл да үҫә ала, шуға күрә баҡсаны йәмләп ултырһын тиһәгеҙ, хәстәрлек тә күрергә кәрәк.

Н. МӘҺӘҘИЕВ әҙерләне.




Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ

В ОдноклассникахВконтакте

Комментарий өҫтәргә






Тәҙрә төбөм "гөл" генә!

Тәҙрә төбөм "гөл" генә! 31.03.2019 // Баҡса

Беҙҙең һауа шарттарында йылылыҡ яратҡан культураларҙың үрсетмәһен йыш ҡына тәҙрә төбөндә үҫтерәләр....

Тотош уҡырға 820

"Үҫенте" кәңәш бирә

"Үҫенте" кәңәш бирә 21.03.2019 // Баҡса

Баҡса үҫтерергә яратҡандар өсөн яңы миҙгел яҡынлаша. Улар орлоҡтар һайлай, үҫентеләр ултырта,...

Тотош уҡырға 406

Сәсеү өсөн орлоҡ һайлау серҙәре

Сәсеү өсөн орлоҡ һайлау серҙәре 15.03.2019 // Баҡса

Баҡсала мул уңыш үҫтереү иң тәү сиратта дөрөҫ һай­лан­ған орлоҡҡа бәйле. Юҡҡа ғына хал­ҡы­быҙ “Ни...

Тотош уҡырға 302

Көҙгө байлыҡ өҫтәлдәрҙә

Көҙгө байлыҡ өҫтәлдәрҙә 16.10.2018 // Баҡса

Ғәжәйеп ризыҡ Йәшел помидорҙы йыуып, мейестә йомшарғансы бешереп алырға ла ит турағыс аша...

Тотош уҡырға 404

Ағас ботағы айырылһа…

Ағас ботағы айырылһа… 16.10.2018 // Баҡса

Һеҙ быйыл мул уңыш йыйҙығыҙ. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, алмағасығыҙҙың кәрәкле бер ботағы айырылып төшкән....

Тотош уҡырға 372

Сылтыр-сылтыр “йылға” аға

Сылтыр-сылтыр “йылға” аға 16.10.2018 // Баҡса

Баҡса ул йәшелсә, емеш үҫтереү урыны ғына түгел, унда ял итеү өсөн дә уңайлы шарттар булдырылырға...

Тотош уҡырға 389

Көҙгө тәрбиәнең әһәмиәте ҙур

Көҙгө тәрбиәнең әһәмиәте ҙур 16.10.2018 // Баҡса

Уңыштар йыйып алынып, һалҡын көндәр ныҡлап башланғансы баҡсасылар өсөн айырым осор һанала. Яңы...

Тотош уҡырға 417

Белеп ултыртһаң — отолмаҫһың

Белеп ултыртһаң — отолмаҫһың 16.10.2018 // Баҡса

Тәбиғәт шарттарына ҡарап, элегерәк көньяҡ халыҡтары Башҡортостанды “йәшел помидорҙар иле” тип...

Тотош уҡырға 395

Үҙ баҡсаңдыҡын һайла!

Үҙ баҡсаңдыҡын һайла! 26.09.2018 // Баҡса

Түбәнге Яйыҡбай – Һаҡмар йылғаһына һыйынып ҡына ултырған, әллә ни ҙур булмаған ауылдарҙан. Мәгәр...

Тотош уҡырға 460

Лимондар ҡайҙа үҫә?

Лимондар ҡайҙа үҫә? 25.09.2018 // Баҡса

Республикабыҙҙың ғорурлығы ул Өфөләге лимонарий. Уңған ғалим-биолог Фәриҙә Садиҡова тырышлығы менән...

Тотош уҡырға 367

Ҙур ҙа түгел, уңайлы ла

Ҙур ҙа түгел, уңайлы ла 18.09.2018 // Баҡса

Күптәр “Йорт-ҡура” битендә өй, мал һарайы төҙөү, башҡа эштәр тураһында баҫыуҙы һорап яҙа. Әлбиттә,...

Тотош уҡырға 375

Уңышты нисек һаҡларға?

Уңышты нисек һаҡларға? 18.09.2018 // Баҡса

Сөгөлдөр һәйбәт һаҡланһын өсөн һабағын ҡул менән бороп өҙмәгеҙ, ә төбөн 1-1,5 сантиметр оҙонлоғонда...

Тотош уҡырға 415