Вконтакте facebook Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
» » Ауырыу хаҡында нимә беләбеҙ?
Бөгөн Бөтә донъя СПИД-ҡа ҡаршы көрәш көнө билдәләнә. Маҡсаты — йәмәғәтселектең иғтибарын йәнә бер тапҡыр йоғошло сиргә килтергән ВИЧ-инфекцияның таралыу проблемаһына йүнәлтеү. Үкенескә ҡаршы, мәкерле вирусҡа бәйле киҫкен мәсьәләләр байтаҡ, һәм уларға йылдан-йыл яңылары ла өҫтәлә.


Илебеҙҙә СПИД-ҡа ҡаршы көрәш буйынса маҡсатлы программа ҡабул ителгән, иҫкәртеү саралары өсөн бүленгән аҡса ла аҙ түгел һымаҡ. Әммә табиптар ВИЧ-инфекцияның таралыуына бәйле кешелеккә янаған хәүефтең кәмемәүен белдерә.
СПИД-ҡа ҡаршы көрәштең символы булып ҡыҙыл таҫма һанала, бөгөн был өлкәләге бер акция ла унһыҙ үтмәй. СПИД-ты аңлау символы булараҡ был таҫма 1991 йылдың яҙында уйлап сығарылған. Авторы — Франк Мур исемле рәссам. Уның күршеһендәге бер ғаилә, Фарсы ҡултығына хәрби хеҙмәткә киткән ҡыҙҙарының уңышлы ҡайтыуына ышанып, таҫмалар тағып йөрөгән.
Таҫмалар, ғөмүмән, символ булараҡ беренсе тапҡыр ошо ҡултыҡтағы һуғыш ваҡытында барлыҡҡа килгән. Әйләндереп ҡуйылған “V” хәрефенә оҡшаған таҫма Атлантала үлтерелгән балалар өсөн ҡайғырыу символы булып һаналған. Рәссам фекеренсә, таҫма СПИД-тың да метафораһы була ала.

***
СПИД тураһында күп һөйләйбеҙ һымаҡ. Әммә, әлеге лә баяғы, “мине урап үтер әле” тигән ҡараш арҡаһында бәләгә тарыйбыҙ. Был афәттән үҙеңде һаҡлау өсөн нимә эшләргә кәрәк? Бар бәлә мәғлүмәт етмәүҙән килә. Шуға балаға 13-14 йәш тулды икән, уның менән мотлаҡ һаҡланыу саралары тураһында һөйләшегеҙ. Һеҙҙең төп маҡсат — вирус тураһында төплө мәғлүмәт биреү һәм оялмайынса хәүефһеҙ секс тураһында һорауҙар бирергә була икәнен аңлатыу! Үҫмерҙәрҙең күбеһе атай-әсәйҙәре менән был темаға һөйләшергә ҡыймай. Енси ­мө­нә­сәбәттәре башланғас, ҡыҙ был хаҡта егет менән һөйләшергә тартына, ә ир-ат, ғәҙәттә, һаҡланыу саралары ҡулланмауҙы хуп күрә. Шуны онотмағыҙ: хатта яҡын кешегеҙгә лә 100 процентҡа ышанып булмай. Әгәр һеҙ тоғролоҡ һаҡлаһағыҙ ҙа, партнерығыҙҙың өмөттө аҡламауы ихтимал.

***
Чечняла СПИД-ҡа ҡаршы көрәшеүҙең бер юлын тапҡандар: 2011 йылдан бирле республикала никахҡа инергә теләүселәр муллаға белешмә ҡағыҙы алып килтерергә тейеш булған, былтырҙан иһә ЗАГС-ҡа ла справка талап ителә. Шунһыҙ никах теркәлмәй. Бындай ҡәтғи саралар республика башлығы Рамзан Ҡадировтың башланғысы менән индерелгән.
Ҡытайҙа иһә төрлө ауырыуҙарға ҡаршы көрәш беҙҙең ҡалыптарға бер нисек тә һыймай, ҡапма-ҡаршылыҡлы тойғо уята. Мәҫәлән, яман шеш менән ауырыусыларҙы был илдә бер ауылда тоталар. Илдә ундай тораҡтар күп. Рөхсәтһеҙ сығып та, инеп тә булмай. Бөтөн ерҙә — һаҡсылар. СПИД менән ауырығандарҙы ла ошондай уҡ ауылдарға күсергәндәр. Бында уларҙың һаны ҡот осмалы тиҙлектә арта. Уларҙы дауаламайҙар.

***
Иң тәүҙә сирҙе “СПИД” (барлыҡҡа килгән иммунодефицит синдромы) тип атайҙар, артабан ул “ВИЧ-инфекция”ға (кешенең иммунодефицит вирусы) үҙгәртелә, ә “СПИД” исемен сирҙең һуңғы стадияһында ғына ҡалдырырға булалар. Был ҡурҡыныс ауырыуҙы ике төрлө онковирус барлыҡҡа килтерә — беренсе һәм икенсе типтағы иммунодефицит вирусы. Организмға инеп, улар иммунитетты һаҡлаусы күҙәнәктәрҙе үлтерә, иммун системаһын тулыһынса хәлһеҙләтә. Кешенең ОРЗ, ОРВИ, грипп, ҡан һәм лимфа системаһы йә үпкә шешеүе кеүек сирҙәрҙән үлеүе ихтимал.
ВИЧ инфекцияһын ваҡытында дауалай башламаһаң, ул әүҙемләшә һәм көнөнә 10 – 100 миллиард вирус сәсә. Тәүге бер нисә йылда күҙәнәктәрҙең үлеүен кеше һиҙмәй, ә бына CD4 лимфоциттары ҡанда бер кубик миллиметрға 200 берәмектән кәмеһә, кеше үҙен насар тоя башлай.




Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ

В ОдноклассникахВконтакте

Комментарий өҫтәргә






Изгелек күрһәт тә бушлай киноға, бассейнға, музейға бар

Изгелек күрһәт тә бушлай киноға, бассейнға, музейға бар 01.04.2019 // Йәмғиәт

Һуңғы ваҡытта ирекмәндәр хәрәкәте беҙҙең тормошобоҙҙа һиҙелерлек урын биләй....

Тотош уҡырға 4 068

Һыу инергә ваҡыт етте...

Һыу инергә ваҡыт етте... 01.04.2019 // Йәмғиәт

6 апрелдә Өфө ҡалаһындағы Үҙәк баҙар янындағы Һалдат күленә килһәгеҙ, үкенмәҫһегеҙ. Унда тәүлек...

Тотош уҡырға 3 432

Мөхәббәт менән бәхет гел бергә

Мөхәббәт менән бәхет гел бергә 31.03.2019 // Йәмғиәт

– Мөхәббәт ҡайҙа юғала? – тип һораған атаһынан бәләкәй Бәхет. – Үлә. Кешеләр булғанды ҡәҙерләмәй,...

Тотош уҡырға 3 964

"Ҡайһылай оятҡа ҡалдым..."

"Ҡайһылай оятҡа ҡалдым..." 31.03.2019 // Йәмғиәт

Асыу, ярһыу кешенең бөтөн тәнен, күңелен ялмап алыусан. Шуға әҙәм балаһының бындай осраҡта...

Тотош уҡырға 3 869

Бер быуаттан йәнә тупланы Темәс

Бер быуаттан йәнә тупланы Темәс 31.03.2019 // Йәмғиәт

Тап бынан йөҙ элек булған кеүек үк, ҡунаҡтарҙы Темәс ерендә һыбайлылар флагтар тотоп ҡаршы алды....

Тотош уҡырға 2 623

Ризыҡ менән бергә өмөт-ышаныс өләшеп

Ризыҡ менән бергә өмөт-ышаныс өләшеп 31.03.2019 // Йәмғиәт

Ирекмәндәр Сибайҙа өс айҙан ашыу инде “Йәшәү ризығы” тип аталған мәрхәмәтлек акцияһы үткәрә: ауыр...

Тотош уҡырға 3 222

"Аҙыҡтың өлөшөн генә һалыр инем..."

"Аҙыҡтың өлөшөн генә һалыр инем..." 31.03.2019 // Йәмғиәт

Имам-хатип мәсеткә вәғәз һөйләргә килһә, унда бер генә кеше – йәш көтөүсе – ултыра, ти....

Тотош уҡырға 3 446

135 мең граждан саҡырыла

135 мең граждан саҡырыла 31.03.2019 // Йәмғиәт

Рәсәй Президенты хәрби хеҙмәткә яҙғы саҡырылыш тураһында указға ҡул ҡуйҙы. Ул кисә, 30 мартта,...

Тотош уҡырға 2 955

Татарстан башҡорттары ҡоролтайға әҙерме?

Татарстан башҡорттары ҡоролтайға әҙерме? 30.03.2019 // Йәмғиәт

Бөгөн Ҡазанда Татарстан башҡорттары ҡоролтайы ултырышы булды....

Тотош уҡырға 2 415

Бабичтың кендек ҡаны тамған ер ул Ҡыйғаҙытамаҡ!

Бабичтың кендек ҡаны тамған ер ул Ҡыйғаҙытамаҡ! 30.03.2019 // Йәмғиәт

Башҡортостан автономияһының йылъяҙмасыһы, дәүләт эшмәкәре, шағир, музыкант, ойоштороусы Шәйехзада...

Тотош уҡырға 2 494

Төйәләҫтәр алыҫҡа йөрөмәҫ

Төйәләҫтәр алыҫҡа йөрөмәҫ 30.03.2019 // Йәмғиәт

Сибай ҡалаһының Төйәләҫ ҡасабаһында йыл аҙағында заман талаптарына яуап биргән фельдшер-акушерлыҡ...

Тотош уҡырға 2 322

Шәжәрәле ерҙә тәртип түрҙә

Шәжәрәле ерҙә тәртип түрҙә 30.03.2019 // Йәмғиәт

2018 йылдың 1 сентябрендә “Башҡортостан тарихы шәхестәр күҙлеге аша: генеалогик аспект” тигән...

Тотош уҡырға 2 509