Вконтакте facebook facebook Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
» » Һеләүһен дә яҡлауға мохтаж
Һеләүһен дә яҡлауға мохтажҺәр беребеҙҙең йортонда бесәй барҙыр тиһәм, яңылышмаҫмын. Тик аллергия менән ауырыған айырым кешеләр генә был йомшаҡ хайуандан баш тарта. Йылыны яратҡан йөнтәҫ дуҫыбыҙҙың файҙаһы ифрат ҙур. Әйткәндәй, ул өй тирәһендә сысҡандарҙы аулай һәм үҙенең көйлө мырылдауы менән күңелгә кәйеф, тыныслыҡ өҫтәй.
Ә бына ҡуйы урмандарыбыҙҙа бесәй­ҙең яҡын туғаны һеләүһендең йәшәүе барыһына ла билдәле. Ауырлығы 18–30 килограмға еткән урман ҡупшыҡайы башлыса сысҡан һәм ҡуян менән туҡ­ла­на. Ҡайһы саҡта йәш ҡоралайҙарҙы ла аулай. Аслыҡтан интеккән һеләүһен­дәр хатта ауылдарға килеп, ҡош-ҡортҡа, һарыҡ-кәзәгә лә һөжүм итә. Һеләүһен үҙенең ҡорбанын ҡая-таш йә булмаһа эйелгән ағас баштарында сәғәттәр буйы тын ғына һағалай.
Көньяҡ Урал ҡурсаулығы биләмәһендә йыл да уҙғарылған иҫәп-хисап буйынса һеләүһендәрҙең һаны 40-тан ашыу. Хеҙ­мәткәрҙәрҙең әйтеүенсә, күрһәткестең үҙ­гәреүе лә мөмкин, сөнки аҙыҡ эҙләү йәһәтенән был хайуандар бер урындан икенсе урынға күсеп йөрөй. Ҡурсау­лыҡ­тың барлыҡ урмансылыҡ участкаларында ла һеләүһендәр йәшәй, быға даими осрап торған эҙҙәр дәлил. “Ҡыҫҡа ҡойроҡ­ло урман бесәйҙәрен күргәнегеҙ бармы?” тип йыш ҡына ҡурсаулыҡта оҙаҡ эшләгән дәүләт инспекторҙарынан һорайым. “Эҙҙәренә генә тап булабыҙ, ә үҙен күр­мәйбеҙ”, – тип йылмайып яуап ҡайтара сәстәренә сал төшкән ағайҙар. Был инде һеләүһендең яҡын бер туғаны пума кеүек үтә һаҡ тормош алып барыуын аңлата.
Ҡарт бабайҙың һеләүһен менән осрашыуын һөйләп үтәйем әле. Үткән бы­уаттың 70-се йылдарында ябай башҡорт ауылында бер ғаиләнең мал һарайы аръяғында урынлашҡан ҙур булмаған тау битләүендә үҫкән ҡарағай төбөнә һе­ләүһен килеп йөрөр булған. Йорт хужаһы быны күреп ҡалғас, йәһәт кенә өйөнә йүгереп инеп, мылтығын алып сыға. Һарай янына килеп мылтығын ҡороп ебәрә лә теге хайуанға төҙәй, ә һеләүһен урынынан да ҡуҙғалмай ултыра бирә. “Юҡ, атырға кәрәк, йә балаларыма, йә булмаһа малыма зыян килтерәсәк”, – тип күҙәтеүен дауам итә был. Ауыр һуғыш йылдарын үтеп сығып, әллә күпме үлем, бер туҡтауһыҙ түгелгән күҙ йәш­тәренә шаһит булған күренештәр уны ҡапыл туҡтата. Мылтығын ергә һа­лып, усы менән маңлайына эркелеп сыҡҡан тирен һөртөп ҡаты уйға бата. “Бәлки, был меҫкен хайуандың балалары ла барҙыр, бәлки, аслыҡтан интегеп килеп сыҡҡандыр”, — тип үҙ алдына һөйләнеп ала.
Иртәгәһенә иртүк тороп ике йомро икмәк һәм аштан ҡалған һөйәктәрҙе тотоп, теге тауға йүнәлә. Ҡарағай төбөнә килеп еткәс, һеләүһен әллә ни ҡурҡмай ғына 10–15 метр артҡа сигенеп, ҡуйы йөндәрен тырпайтып, бер аҙ ыҫылдап алғас, тын ғына кешене күҙәтә башлай. Ветеран ағай үҙе менән алып килгән аҙыҡты ағас төбөнә һала ла ҡайтып китә. Һеләүһен “күстәнәстәр” янына килеп, еҫкәнеп алғас, һаҡ ҡына мырылдай-мырылдай ашай башлай. Шулай ҡырағай хайуанға аҙыҡ ташыу бер нисә көн дауам итә. Тик аҙаҡҡы көндә тау башында йыртҡыс башҡаса күренмәй. Кем белә, бәлки, һеләүһен тамаҡ ялғап артабан оҙон юлын дауам иткәндер...
Бына шундай серле һәм матур һеләү­һендәр йәшәй беҙҙең урмандарҙа. Улар ҙа башҡа януарҙар менән бер рәттән ҡурсалауға мохтаж.

Марат БӘХТИЙӘРОВ,
Көньяҡ Урал ҡурсаулығы методисы.




Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ

В ОдноклассникахВконтакте

Комментарий өҫтәргә






Яҙҙы ашҡынып көткәндер...

Яҙҙы ашҡынып көткәндер... 10.03.2019 // Ҡырағай мөхит

Ошо байрам көндәрендә Веселовка ауылы халҡы эргәлә атыу тауыштары ишетә. Һөҙөмтәлә, республиканың...

Тотош уҡырға 282

Һаҡлау мөмкинлеге – халыҡ-ара кимәлдә

Һаҡлау мөмкинлеге – халыҡ-ара кимәлдә 30.01.2019 // Ҡырағай мөхит

Башҡортостандың символына әүерелгән уникаль тәбиғәт ҡомартҡылары – шихандарҙың яҙмышы һаман да хәл...

Тотош уҡырға 331

Мансур ағай хикәйәттәре

Мансур ағай хикәйәттәре 27.01.2019 // Йәмғиәт / Ҡырағай мөхит

...Тауҙар араһындағы бәләкәй генә өйҙә урмансы һәм уның ҡатыны йәшәй. Үҙенә тәғәйенләнгән биләмә...

Тотош уҡырға 1 056

Әйләнә лә киләләр...

Әйләнә лә киләләр... 26.01.2019 // Йәмғиәт / Ҡырағай мөхит

Иглин районының Оло Теләк ҡасабаһында йәшәгән киң билдәле фермер Хәсән Иҙиәтуллиндың хужалығында...

Тотош уҡырға 935

Иҫәпленең ҡошо ла теүәл

Иҫәпленең ҡошо ла теүәл 21.01.2019 // Ҡырағай мөхит

Үткән ял көндәрен мәскәүҙәр файҙалы үткәрҙе: улар орнитологтарға ярҙам итеү өсөн һыуҙа йөҙгән...

Тотош уҡырға 278

Йәнлектәр шәкәр сиренә бирешмәй

Йәнлектәр шәкәр сиренә бирешмәй 18.01.2019 // Ҡырағай мөхит

Ҡырағай тәбиғәттә хайуандар шәкәр сире менән ауырымай һәм һимереү менән яфаланмай....

Тотош уҡырға 374

130 йәшкә еткән

130 йәшкә еткән 16.01.2019 // Ҡырағай мөхит

Һиндостанда 130 йәшкә етеп үлгән крокодил менән бәхилләшергә 500-ҙән ашыу кеше килгән....

Тотош уҡырға 375

Бөгөн – Ҡурсаулыҡтар һәм милли парктар көнө

Бөгөн – Ҡурсаулыҡтар һәм милли парктар көнө 11.01.2019 // Ҡырағай мөхит

Беренсе тапҡыр был датаны Бөтә донъя тәбиғәтте һаҡлау фонды башланғысы менән 1997 йылда билдәләй...

Тотош уҡырға 338

Лань, ҡабан балаһы, тур үгеҙенең дуҫлығы

Лань, ҡабан балаһы, тур үгеҙенең дуҫлығы 10.01.2019 // Ҡырағай мөхит

Лань, тур үгеҙе, дөйәғош... Юҡ-юҡ, йылы яҡта түгел, республикабыҙҙың Нуриман районында ла күрергә...

Тотош уҡырға 373

Ул ултыртҡан урман шаулап үҫә

Ул ултыртҡан урман шаулап үҫә 25.12.2018 // Ҡырағай мөхит

Туймазы районының Верхнетроицк ауылы китапханаһында РСФСР-ҙың дәүләт премияһы лауреаты,...

Тотош уҡырға 289

“Бәләкәй болан”

“Бәләкәй болан” 11.12.2018 // Ҡырағай мөхит

Урман-ҡырҙарыбыҙ биҙәге. Ҡоралайҙарҙы “бәләкәй болан” тип тә йөрөтәләр....

Тотош уҡырға 455

Урман һаҡсылары

Урман һаҡсылары 11.12.2018 // Ҡырағай мөхит

Һалҡын көндәр башландымы, башҡа ваҡытта күҙгә күренмәгән теремек ҡарабаш турғайҙар кешеләр йәшәгән...

Тотош уҡырға 458