Вконтакте facebook facebook Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
Әй һандуғасыОҙон көйлө башҡорт
халыҡ йыры –
Ул бит түгел бары ария.
Башҡорт халыҡ йыры —
йәнгә дауа,
Башҡорт халыҡ йыры —
моңдаръя!


90-сы йылдар аҙағы ине булһа кәрәк. Мин йыш ҡына филармонияла барған концерттарҙы ҡарарға яратам. Шундай сараларҙың береһендә иҫ китмәле моңло тауышлы, һомғол буйлы, колоратуралы сопрано тауышлы ҡыҙҙың “Зөлхизә”не башҡарыуын тыңланым. Уның йырын тыңлап, онотолоп китеп, күҙ йәштәремде лә тыйманым. Бына шундай бит ул башҡорт халҡының оҙон көйлө изге йырҙары! Сылтырап аҡҡан шишмә кеүек, тауышы әллә ҡай­ҙарға тарих төпкөлөнә алып китте. Ул йырлап туҡтағас та, тағы йыр­ла­һын ине тигән кеүек, халыҡ дәррәү ҡул сапты, ләкин ул башҡа йырламаны.
Концерт тамамланғас, ҡайтырға автобус туҡталышына киттем. Унда барып еткәс, теге һылыу йырсы ҡыҙҙы осраттым һәм үҙем барып концерт тураһындағы тәьҫорат­тарым менән уртаҡлаштым. Уның Әлфиә Кәлимуллина булыуын, Мәсетле районының Тайыш ауылынан икәнен белдем. Туҡталышта оҙаҡ ҡына автобус көтөп тороп, бер үк урында төштөк. Беҙ Әлфиә Кәлимуллина менән яҡташтар булып сыҡтыҡ.
Әлфиә ул саҡта Өфө дәүләт сәнғәт институтында уҡый ине. Беҙ Фрунзе (хәҙер — Зәки Вәлиди) урамында йәшәгән саҡта йыш ҡына осрашып һөйләшә торғайныҡ. Һуңынан икенсе урынға күскәс, һирәк күрешә башланыҡ. Радио һәм теле­визорҙан башҡорт халыҡ йырҙарын тыңларға яратам, сөнки улар күңелгә бигерәк яҡын. Бала саҡтан уҡ Баш­ҡортостан радиоһы өйҙә бер ваҡытта ла һүнмәне, әле лә һәр саҡ һөйләп, йырлап тора. Әлфиәнең тауышын махсус ултырып тыңлайым. “Юлдаш” радиоһын машинала юлға сыҡҡас та көйләп ҡуябыҙ.
Әлфиә Кәлимуллина Тайыш ауылында башланғыс кластарҙы тамамлай, аҙаҡ Йонос урта мәктәбендә белем ала. Бала саҡтан йыр-моңға ғашиҡ ҡыҙ өйҙә ҡысҡырып йырлай, тик ул быны бер кем дә булмағанда ғына эшләй, сөнки бик баҫалҡы һәм оялсан була, әммә күршеләре уның йырын гел тыңлап әсәһенә: “Ҡыҙың бик матур йырлай, йырсы булырға уҡырға ебәрмәйһеңме?” — ти. Ә әсәһе: “Мин уның йырлағанын белмәйем”, — ти. Әлфиә бит ул берәй ергә киткәс кенә моңланған. Әсәһе Менәүәрә үҙе лә бик матур итеп халыҡ йырҙарын башҡарған. Был һәләт миңә инәйемдән күскәндер, моғайын, ти Әлфиә.
Бер саҡ инәһе, өйҙән сығып киткән кеше булып, мейес артына йәшенеп, Әлфиәнең йырлағанын тыңлап тора һәм хайран ҡала. Мәктәптә уҡыған саҡта йыр уҡытыусыһы Гөлдәр Рәхимова уны гел мәктәп концерттарында йырлата башлай. “Һин йырсы булырға тейешһең”, — тип күңелен үҫтерә. Һуңынан Йонос урта мәк­тәбендә уҡығанда Миңленур исемле баянсы уны район кимәлендәге конкурстарҙа ҡатнаштыра. Х класта район һәүәҫкәрҙәре менән гастрол­дәргә йөрөй башлай. Уның хыялы — йырсы булыу. Мәктәпте тамамлағас, Өфө сәнғәт училище­һының вокал бүлегенә уҡырға инә. Бында Әлфиә Кәлимуллина Дилә Әхәт ҡыҙы класында уҡый. Училищены тамамлағас, тыуған районы Мәсетлегә ҡайтып, музыка мәктәбендә уҡыта башлай һәм концерттарҙа ҡатнаша.
Тормош булғас, төрлө хәлдәр була. Яҙмыш уны Мәскәүҙәге Бәрхәт Гәрәев етәкселегендәге коллективҡа – “Татар-миниатюра” театрына алып килә, ләкин ул тыуған яғын — Башҡорт­останын һағына. Ҡайтҡас, Өфө дәүләт сәнғәт институтының фольклор бүлегенә уҡырға инә. Танылған йырсы Флүрә Килдейәрова класында белем ала.
Өфөлә уҡыу уға уңыш килтерә. Ул төрлө йыр бәйгеләрендә әүҙем ҡатнаша. 1993 йылда конкурста баш­ҡорт халыҡ йыры “Зөлхизә”не баш­ҡарып, Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге махсус призға лайыҡ була. Шулай итеп, Әлфиә Кәлимуллина халыҡ йырҙарын оҫта башҡарыусы, моңло тауышлы йырсы булараҡ таныла. Ниндәй генә концерттар булмаһын, ниндәй генә сәхнәләр­ҙә сығыш яһама­һын, репертуарында баш­ҡорт халҡының моңло оҙон көйлө йырҙары урын ала: “Ашҡаҙар”, “Һаҡмар”, “Хисам”, “Шар­лы урман”, “Ғил­мияза”, “Мәҙинәкәй”, “Ҡара сура”, “Зәлиф­әкәй”... Йырсы­ның репертуарында башҡорт композитор­ҙарының йырҙа­ры ла байтаҡ. Х. Әхмә­тов­тың классик йырҙарынан “Төнгө Урал”ды, “Кәкүгем”де, Н. Саби­товтың “Йырлай тур­ғай”ын, З. Исмәғилевтең “Аҡ­мулла” опера­һынан Аҡсәскә арияһын, А. Ғаб­драхма­нов­тың “Таңдағы йыр”ын һәм баш­ҡа әҫәрҙәрҙе ҙур оҫ­талыҡ менән башҡара.
Әлфиә һәр саҡ ижади эҙләнеү өҫтөндә, төрлө телдә иркен йырлай, үҙенә ҡарата талапсан. Мө­нәжәт жанрын да башҡарыусы, йырҙар ҙа яҙа. Әлфиә Кәли­муллина — тынғыһыҙ ижадсы. Ул, даими халыҡ араһында булып, онотолоп барған йырҙарҙы йыя һәм, профессиональ кимәлгә еткереп, концерт­тарҙа башҡара, радиоға яҙҙыра. Мәҫәлән, беҙҙең Мәсетле яҡтарында таралған “Әли-Вәли”, “Аҡ суҡ, зәңгәр суҡ”, “Алһыу”, “Әбделхәй”, “Дәмдерҙитә” кеүек йыр­ҙарҙы бары тик уның баш­ҡа­рыуында ғына ишетергә мөмкин. 2012 йылда уның халыҡ йырҙарынан торған альбомы донъя күрҙе. Башҡорт дәүләт филармонияһында эшләүенә лә 20 йыл тулды. Әлфиәнең йырҙары – йәнгә дауа, уны тыңлаған һайын тыңлағы килә.

Тамара СӘЙФУЛЛИНА,
Башҡортостандың
мәғариф отличнигы, “Мәрхәмәт” ойошмаһы
рәйесе урынбаҫары.




Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ

В ОдноклассникахВконтакте

Комментарий өҫтәргә






"Иҙел башы" менән "Арғымаҡ" осрашһа...

"Иҙел башы" менән "Арғымаҡ" осрашһа... 30.03.2019 // Әҙәбиәт

Белорет районының Абҙаҡ мәктәбендә әҙиптәр менән осрашыуҙар даими үтеп тора....

Тотош уҡырға 172

Шәйехзада БАБИЧ Өмөт ҡайнап, ташып күкрәгемдән, Көтәм тиҙҙән аҡ көн тыуғанын...

Шәйехзада БАБИЧ Өмөт ҡайнап, ташып күкрәгемдән, Көтәм тиҙҙән аҡ көн тыуғанын... 29.03.2019 // Әҙәбиәт

28 мартта Башҡортостан Автономияһы көрәшсеһе, азатлыҡ йырсыһы, башҡорт халҡының арҙаҡлы улы, шағир...

Тотош уҡырға 372

Беҙ “Пионер”ҙа тәрбиәләндек!

Беҙ “Пионер”ҙа тәрбиәләндек! 29.03.2019 // Әҙәбиәт

Мин бәләкәй саҡта ул журнал “Пионер” тип атала ине. Беҙ уны шул тиклем яратып, көтөп алып уҡыныҡ....

Тотош уҡырға 245

Бала саҡ иле баҫмаһы

Бала саҡ иле баҫмаһы 29.03.2019 // Әҙәбиәт

Алыҫ 1929 йылдың мартында Башҡортостан балалары “Керпе” тип аталған йөкмәткеле һәм ҡыҙыҡлы...

Тотош уҡырға 238

Тоғролоҡта ғына ул дуҫлыҡ бар, Тик дуҫлыҡта ғына хаҡлыҡ бар

Тоғролоҡта ғына ул дуҫлыҡ бар, Тик дуҫлыҡта ғына хаҡлыҡ бар 27.03.2019 // Әҙәбиәт

Башҡортостан – тиңдәргә-тиң илем, Һиндә һалдыҡ дуҫлыҡ һарайын. Таңдай балҡып һинең килер көнөң,...

Тотош уҡырға 130

“Китапты йөкмәткеһе өсөн уҡымайым”
Каникул тылсымға бай булмаҡсы

Каникул тылсымға бай булмаҡсы 23.03.2019 // Әҙәбиәт

Учалыла “Бөйөк тылсымсы – театр” тип исемләнгән балалар китабы аҙналығы башланды....

Тотош уҡырға 220

“Башҡортостан – баш йортобоҙ”

“Башҡортостан – баш йортобоҙ” 22.03.2019 // Әҙәбиәт

Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан “Китап” нәшриәтендә уҙған түңәрәк өҫтәл ошолай атала....

Тотош уҡырға 178

Һин дә флешмобҡа ҡушыл!

Һин дә флешмобҡа ҡушыл! 21.03.2019 // Әҙәбиәт

Бөгөн – Бөтә донъя шиғриәт көнө. Уның тарихы тамырҙары менән 1999 йылға барып тоташа: Францияның...

Тотош уҡырға 187

Яҡтыкүлгә яҡтылыҡ өҫтәп

Яҡтыкүлгә яҡтылыҡ өҫтәп 20.03.2019 // Әҙәбиәт

Әле Әбйәлил районының Яҡтыкүл шифаханаһында бер төркөм яҙыусылар һаулығын нығыта, ял итә. Ошо...

Тотош уҡырға 249

Әҙәбиәт һөйөүселәрҙе "Бабич" бергә тупланы

Әҙәбиәт һөйөүселәрҙе "Бабич" бергә тупланы 20.03.2019 // Әҙәбиәт

Баймаҡ биләмә-ара үҙәк китапханаһында әҙәбиәт һөйөүселәр һәм яҙыусылар араһында йылы күпер һалыуға...

Тотош уҡырға 182

Фәнзил САНЪЯРОВ:  "Меңйыллыҡтар ҡайҙа барғанда ла, Уралымда йәшәр шиғриәт!"

Фәнзил САНЪЯРОВ: "Меңйыллыҡтар ҡайҙа барғанда ла, Уралымда йәшәр шиғриәт!" 20.03.2019 // Әҙәбиәт

Ҡоролтайға әҙерләнәм Башҡорттарым Йәнә ҡор йыясаҡ, Бишенсегә үтер Ҡоролтай. Кәңәш-төңәш итер мәл...

Тотош уҡырға 371